مرداد ۹ ۱۳۹۶

بهترین روش های رسیدن به مثبت اندیشی و تفکر مثبت

«تفکر مثبت» یکی از عادی ترین پیشنهاد هاییه که به افراد علاقه مند به رشد فردی میشه. بیشتر گفته می شه که اگه افکار منفی داشته باشین موفقیت و شادمانی تقریباً غیرممکنه. در این مقاله بررسی می کنیم که این مسئله درسته یا نه ؟

«تفکر مثبت» یکی از عادی ترین پیشنهاد هاییه که به افراد علاقه مند به رشد فردی میشه. بیشتر گفته می شه که اگه افکار منفی داشته باشین موفقیت و شادمانی تقریباً غیرممکنه. در این مقاله بررسی می کنیم که این مسئله درسته یا نه ؟

” این مقاله به وسیله Morty Lefkoe  نوشته شده ، اون به مدت ۴۵ سال واسه ایجاد تغییرات پایدار در زندگی خود سعی کرد تا زمانی که راهی واسه کنار گذاشتن اعتقاداتی که اونو عقب نگه می داشتن پیدا کرد . اون یافته هاش رو به یک فرآیند تکرار شدنی واسه کمک به بقیه تبدیل کرد .در آخر ۱۵۰۰۰۰  نفر و بیشتر از ۵۰ شرکت، به کمک اون باورهای محدود کننده خود رو  کنار گذاشتن  “

افکار منفی از کجا بین؟

اگه شما افکار منفی داشته باشین مثل: «من شایدً در پروژه جدید موفق نمیشوم»، « اون واقعاً منو دوست نداره» و «من دوباره کار رو درست انجام نمی دم.». این جملات پس ی باورهای منفیه که قبلا در زندگی شما وجود داشته. مثلا در جمله « من شایدً در پروژه جدید موفق نمیشوم » پس ی این باور می تونه باشه: «من آنقدرها خوب کار نمیکنم» و «من توانایی کافی ندارم». و یا جمله « اون واقعاً منو دوست نداره » نتیجه این باور می تونه باشه: «من دوست داشتنی نیستم» و «مردها راستگو نیستن» و جمله «من دوباره کار رو درست انجام نمی دم.» نتیجه این باور می تونه باشه: «من هیچ کاری رو به طور مطلوب نمی تونم انجام دهم».

پس دلیلی که شما رو از رسیدن به موفقیت و شادمانی بازمی داره افکار منفی نیس بلکه باید گفت این افکار درخشش نوع نگاه شما به جهانه. شما همیشه با باورهای خود درباره زندگی، مردم و خودتون زندگی می کنین. حتی اگه شما از افکار منفی خلاص شید بازم باورها در زندگی شما وجود دارن.

مردم واسه دورشدن از افکار منفی چیکار می کنن؟

اگه شما سعی کنین از افکار منفی خود فرار کنین ؛ نمی تونین اونا رو از بین ببرین. در بدترین حالت شما فقط نتونستید در حذف این افکار موفق شید. اما در بهترین حالت این افکار از ذهن شما دور شدن ولی هنوز از بین نرفته ان بلکه به شکل پنهونی هدایت می شن. این افکار مثل توپین که سعی می کنین زیر آب نگه دارین. شما می تونین به مدت کوتاهی توپ رو زیر آب نگه دارین اما در آخر از این کار خسته می شید و توپ از آب خارج می شه.

باورهایی که درباره خود و زندگی دارین عامل به وجود اومدن افکار منفی شماست،در این شرایط مثبت اندیشی فایده ای نداره. چون ممکنه حتی هنگامی که هیچ فکر منفی ندارین دچار سوءظن شده و واسه خلاص شدن از شر افکار منفی انرژی خود رو هدر بدین.

علاوه براین افکار و احساسات سرکوب شده معمولاً زمانی که انتظارش رو ندارین در رفتارتون رو می شن. بیشتر این افکار به شکل استرس و نگرانی خود رو نشون می دن و این در حالیه که ما از منبع این استرس و نگرانیا بی آگاهی هستیم و فکر می کنیم بی دلیل بروز کرده ان. تحقیقات زیادی نشون می دن که سرکوب احساسات منفی باعث بروز مریضی می شه.

به جای سرکوب بهتره وجود این افکار و احساسات رو تایید کنیم. بعضی آدما هر روز جلوی آینه وای میستن و با صدای بلند می گن «من خیلی خوب هستم. من می تونم. من دوست داشتنی هستم.» خیلی کم پیش میاد که این تمرین بتونه افکار شما رو عوض کنه. دلیل اون اینه که شما می دونین چیزی که رو در مورد خودتون بر زبون می آورید درست نیس. وقتی با صدای بلند می گین: «من خیلی خوب هستم.» با خود می اندیشید: «اما من می دونم اینطور نیس.»
«من می تونم.» – « اما من می دونم اینطور نیس.»
«من دوست داشتنی هستم.» – « اما من می دونم اینطور نیس.»

روش دیگر واسه اینکه بفهمین چرا گفتن جملات مثبت همیشه جواب نمی ده اینه که از خود بپرسید: «چه کسائی جلوی آینه وای میستن و جملات مثبت رو تکرار می کنن؟» کسائی که واقعاً به این جملات باور داشته باشن هیچوقت اونا رو بر زبون نمی آورند. درواقع کسائی که جملات مثبت رو درباره خودشون استفاده می کنن، می خواهند از افکار منفی فرار کنن.

چجوری میشه افکار منفی رو از بین برد؟

پس اگه تفکر مثبت جواب نمی ده پس راه حل چیه؟ همونجوریکه دیدیم باورهای منفی ما تقریباً تموم افکار منفی ما رو به وجود می آورند. یک باور همون چیزیه که ما احساس میکنیم واقعیت داره. تا زمانی که ما احساس میکنیم : «من خیلی خوب نیستم. من از عهده کارام بر نمی آیم. من دوست داشتنی نیستم.» این جملات واقعاً در مورد ما صحیحه. و ما بر مبنای اونا زندگی میکنیم. این باورهای مون که به ما می گن چجوری احساس کنیم، چجوری زندگی کنیم و چجوری بفهمیم.

تنها راه مؤثر واسه از بین بردن افکار و باورهای منفی اینه که باورهای زندگی خودمون رو تغییر دهیم نه اینکه سعی کنیم بر افکار منفی سرپوش بذاریم و یا وانمود کنیم افکار منفی از بین رفته ان.

مراحل باور لفکو(LBP) که نویسنده مقاله ۲۹ سال پیش پیشنهاد داده واسه تغییر دادن باورهای منفی مفیده. با انجام این مراحل می تونین تعدادی از باورهای منفی زندگی خود رو کنار بذارین. واسه این کار لازمه اول باور منفی زندگی خود رو شناسایی کنین.

چجوری باورهای منفی رو در زندگی خود از بین ببرین؟

منبع راحت احتمالی یک باور زندگی خود رو پیدا کنین. چه اتفاقی افتاد که به این باور رسیدید؟ مثلا بیشتر والدین وقتی فرزندانشون برابر میل اونا رفتار نمی کنن اونا رو مورد سرزنش قرار می دن و این کار باعث به وجود اومدن این باور می شه:«من خیلی خوب نیستم.» فرزندان به حضور فیزیکی والدین خود نیاز دارن. با توجه به این نکته در صورتی که والدین این حضور فیزیکی رو از فرزندان خود دریغ کنن باعث میشه این باور در اونا به وجود بیاد: «من مهم نیستم.»

هنگامی که منبع یک باور مشخص شد میفهمید که باور شما تفسیری از تجربیات شماس. پس تفاسیر دیگری هم واسه باور شما می تونه وجود داشته باشه. در اینجاست که میفهمید باور شما تنها بخشی از واقعیته و نه تموم واقعیت.

مثلا وقتی از طرف والدین خود واسه انجام ندادن کاری سرزنش میشوید میشه اینطور برداشت کرد که شما از عهده اون کار بر نمی آیید. میشه اینطور تفسیر کرد که پدر و مادر شما انتظارات غیرمنطقی ازتون دارن. یا ممکنه پدرو مادر شما در مورد توانایی شما واسه انجام کاری اشتباه کرده باشن. و یا ممکنه شما در انجام دادن کار بخصوصی توانایی نداشته باشین. مسلمه که نمیتوان نتیجه گرفت شما واسه کارهای دیگر هم توانایی ندارین. ممکنه شما به دلیل کم سن و سال بودن نتونین کاری رو انجام بدین و این به معنی این نیس که هیچوقت نمی تونین اون کار رو انجام بدین.

میشه باور رو دید؟

خودتون رو در حوادثی که باعث ایجاد یک باور شدن بذارین و از بیرون به خودتون بنگرید و از خودتون بپرسید: « میتوانم اون باور زندگی ام رو ببینم؟» جواب افراد به این سؤال همیشه اینه: «بله، شمام اگه اونجا بودین می تونستید ببینین» حال از خود بپرسید: « من واقعاً میتوانم اونو ببینم؟» اگه شما واقعاً بتونین یک باور زندگی خود رو ببینین باید بتونین اونو با یک رنگ، شکل و موقعیت توضیح کنین. حال اونکه نمی تونین توصیفی از ظاهر یک باور داشته باشین. واقعا شما نمی تونین یک باور رو ببینین بلکه فقط حوادث و رویدادها رو می بینین. باورها فقط تو ذهن شما نقش می بندند.

علتی که واسه یک فکر منفی پیدا کردین و ادعا می کنین که می تونین اونو ببینین فقط یک تفسیر از تموم تفاسیریه که تو ذهن شما به وجود اومده. شاید از خودتون بپرسید پس رویدادهایی که باعث به وجود اومدن یک باور شدن هیچ معنا و مفهومی ندارن؟ قبل اینکه شما به اونا معنی بدین چه مفهومی داشتن؟ می تونین دریابید که این رویدادها مفاهیم زیادی دارن. البته هیچ معنی واحدی واسه اونا نمیشه متصور شد. میشه گفت رویدادها معنی مشخص و ثابتی ندارن و این شما هستین که تو ذهن خود به اونا معنی می دید.

به طور خلاصه میشه گفت: باورها واقعیاتین که احساس میکنیم حقیقت دارن. اونا حقایق دنیا دور و بر ما میباشند. ما باورهای خودمون رو قبول داریم چون تصور می کنیم میتونیم اونا رو ببینیم. در صورتی که هیچوقت نمی تونیم اونا رو ببینیم. اونا فقط تو ذهن ما وجود دارن.
به جای اینکه مثبت بیاندیشید سعی کنین باورهایی که باعث به وجود اومدن افکار منفی شدن رو از بین ببرین. زمانی که واسه مثبت فکر کردن سعی نمی کنین مثبت خواهید بود.

هر فردی دارای افکاری متفاوته و همین افکار متفاوت زندگی هر فردی رو به شکلی رقم میزند.آدم بنا به اختیار خود می تونه افکارش رو مثبت یا منفی کنه .تفکرات مثبت یقیناً آدم رو به رشد میرسانند و باعث می شن به هدف مورد نظر برسیم اما افکار منفی نه تنها روی سلامت اعضای بدن اثر میذاره، بلکه باعث عقب موندگی در زندگی می شه.

نگرانی‌های زندگی زیادن و استرس زیادی به همراه دارن. چجوری با این مسائل کنار بیاییم؟ با افکار و گفت‌وگوهای منفی فقط و فقط شرایط رو واسه خود و بقیه سخت‌تر می‌کنیم. این انتخاب ماه که چجوری مسائل رو ببینیم. پیشامدی می تونه خیلی بد باشه اما این شمایید که تعیین می کنین نیمه بد اون بر شما اثر بزاره یا نیمه خوب اون. دیدی که به این پیشامدها دارین اثر زیادی در زندگی و سلامت‌تون داره. بهتره با تفکر مثبت، جنبه غالب هر اتفاق رو به شکل مثبت تعبیر کنیم و از منافع خیلی اون در زندگی بهره ببریم و زندگی رو واسه خود و نزدیکانمون قشنگ تر جلوه دهیم. در این مقاله خواهیم گفت که چجوری می‌‌توانیم افکار مثبت داشته باشیم. داشتن افکار مثبت به کنترل استرس و بهبود سلامتی‌تون کمک می‌کنه. با مطالبی که گفته می‌شه سعی کنین بر گفت‌وگوهای منفی داخلی‌تون پیروز شدین.نیمه پر لیوان رو می‌ببینن یا نیمه خالی اونو؟ جواب شما به این سوال نشون دهنده دیدتون به زندگی، رفتارتون نسبت به خودتون و تعیین کننده خوشبینی یا بدبینی شماس؛ و حتی ممکنه سلامتی روحی و جسمی‌تون رو تحت اثر بذاره. بررسی‌های انجام شده نشون می ده که ویژگی‌های شخصی، مثل خوش‌بینی یا بدبینی دامنه بزرگی از سلامت و میزان شادی فرد رو تحت اثر قرار می ده. تفکر مثبت که به طور مستقیم به دلیل خوش‌بینی فرده، کلید اصلی مدیریت استرس حساب می‌شه و مدیریت موثر استرس، رابطه مستقیم با سلامتی داره. اگه تا الان تفکر منفی داشته‌‌اید و با بدبینی به مسائل نگاه کردین، ناامید نشید؛ می تونین روش‌های تفکر مثبت و خوش‌بینی رو یاد بگیرین.

حتی وقتی با خودتون حرف میزنین، داشتن افکار مثبت رو فراموش نکنین.تفکر مثبت به این معنی نیس که از جریانات زندگی و یا وقایع بد بی خبر باشین. تفکر مثبت به معنی برخورد مثبت‌تر و سازنده‌تر با حوادث بد زندگیه.تفکر مثبت معمولا با گفت‌وگوی داخلی شروع می‌شه. این صحبت هم‌چون جریانی بی‌پایان از افکاری‌ است که هیچوقت بیان نشده‌ و در ذهنتون جاری‌ است. این افکار که بی‌اختیار به ذهنتون بین می تونن مثبت و یا منفی باشن. بخشی از این افکار از منطقتان بین. بعضی دیگر از این افکار ممکنه به دلیل تصور غلطی باشه که به دلیل کمبود اطلاعات در ذهنتون شکل میگیره.اگه این افکاری که تو ذهن‌تون جریان داره بیشتر منفی باشه، شاید نگرشتون به زندگی منفی هستش. اگه بیشتر این افکار مثبت باشن، مثل کسی که تفکر مثبت رو تمرین می‌کنه، نگرشتون به زندگی مثبت هستش.

فواید افکار مثبت بر سلامتی

افکار مثبت ازتون آدم سالم‌تری می سازه.محققان همیشه به تحقیق روی تفکر مثبت و خوشبینی و اثر اون بر سلامتی می‌پردازند. هنوز دلیل این موضوع مشخص نیس که چرا افراد با تفکر مثبت از این منافع سلامتی استفاده میکردن. فرضیه ما اینه که با دید بهتر به زندگی و با تفکری مثبت، توانایی برخورد با شرایط سخت و پر استرس افزایش می‌یابد که باعث کاهش تاثیرات منفی استرس بر سلامتی می‌شه. گفته می‌شه که افراد مثبت و خوش‌بین، سبک زندگی سالم‌تری دارن، فعالیت‌های فیزیکی بیشتری دارن و رژیم غذایی سالمی رو دنبال می کنن.

شناسایی افکار منفی

واسه داشتن افکار مثبت باید بدبین نباشید و روی نقاط منفی تمرکز نکنین.هنوز نمی‌دانید صحبت‌های داخلی‌تون مثبتند یا منفی؟ تعدادی از شکل‌های عادی گفت‌وگو‌های منفی رو در ادامه اشاره می‌کنیم:

تمایل به دیدن نیمه خالی لیوان

جنبه‌های منفی یک موقعیت رو بزرگ و جنبه‌های مثبت اونو به طور کامل حذف می کنین. مثلا، روزِ کاریِ خیلی خوبی رو سپری کردین. تموم فعالیت‌های خود رو به طور کامل و زودتر از موعد انجام دادین و واسه اون تشویق شدین اما بقیه زمان خود رو صرف تمرکز بر کار و به انجام رساندن حتی تعداد بیشتری از فعالیت‌های خود می کنین و در آخر تشویق خود رو فراموش می کنین.

شخصی‌سازی

وقتی موضوع ناجوری رخ می ده، خود رو مقصر دانسته و سرزنش می کنین.

فاجعه‌سازی

به طور خودکار انتظار بدترین‌ها رو دارین. در برنامه‌تون، به طور مثال رفتن به کتابخونه، اختلالی ایجاد می‌شه و فکر می کنین که ادامه روزتون همینجوری باید بگذره.

دید تک‌بعدی

به همه چیز فقط به دو صورت خوب یا بد نگاه می کنین. هیچ حد وسطی وجود نداره. حس می کنین باید بی‌مشکل باشین و وگرنه یک بازنده به تموم عیارید.

تمرکز روی افکار مثبت

با تمرین تفکر مثبت می تونین افکار منفی خود رو به افکار مثبت تبدیل کنین.می تونین یاد بگیرین که تفکر منفی رو به تفکر مثبت تبدیل کنین. این مراحل آسونه اما با توجه به اینکه یک عادت جدید در خود ایجاد می کنین، نیاز به تمرین و تکرار داره. در ادامه راه‌هایی واسه تفکر مثبت‌تر و رفتار خوش‌بینانه‌تر معرفی می‌کنیم.

شناخت زمینه‌های قابل تغییر

اگه می خواین خوشبین‌تر شید و با افکار مثبت بیشتر سر و کار داشته باشین، در اول بخش‌هایی از زندگی‌تون که به اونا نگاه منفی دارین رو شناسایی کنین. به‌ آرامی و از یک بخش شروع کنین و کم‌کم به طرف دست‌یابی به تفکر مثبت قدم وردارین.

خودتون رو بررسی کنین

واسه داشتن افکار مثبت، زمان‌هایی از روز رو صرف بررسی افکارتون کنین. اگه به این نتیجه رسیدید که بیشتر افکارتون منفین، سعی کنین راهی واسه مثبت کردن اونا پیدا کنین.

شوخی کنین و بخندین

در شرایط زمانی سخت، لبخند و یا خندیدن رو از خود دریغ نکنین. سعی کنین در هر زمان و در هر رخدادی، به دنبال جنبه شوخی ماجرا باشین. با خنده و روحیه خوشحال، کمتر دچار استرس می‌شید.

روش زندگی سالمی رو دنبال کنین

با کمه کم سه بار ورزش کردن در هفته، حالت روحی خود رو مثبت کنین و استرس خود رو کم کنین. با رژیم غذایی مناسب، قدرت ذهن و بدنتون رو افزایش بدین و به دنبال راه‌های بیشتری واسه کاهش استرس باشین.

خود رو در بین جمعی مثبت بذارین

حتما در نظر داشته باشین که روی افرادی که افکار مثبت دارن، می تونین واسه مشورت و نظرخواهی حساب کنین و اونا پشتیبان شمان. رابطه با افراد منفی ممکنه سطح استرس شما رو زیاد کنه و حتی به توانایی خود واسه مدیریت استرس و استرس خود شک کنین.

گفت‌وگوی داخلی مثبت رو تمرین کنین

با یک قانون آسون شروع کنین: اگه که مایل نیستین موضوعی رو به فرد دیگری بگید پس به خود هم نگید. ملایم و دلگرم کننده با خود صحبت کنین. اگه یک فکر منفی وارد ذهنتون شد، به طور منطقی اونو بررسی کنین و سعی کنین نکته مثبت مربوط به خود رو پیدا کنین.اگه با دیدی منفی به همه یا بیشتر مسائل نگاه می کنین، انتظار نداشته باشین که طی یک شب به تفکر مثبت دست پیدا کنین. با تمرین همیشگی، در آخر هنگام گفت‌وگوی داخلی‌تون خودتون رو بیشتر قبول دارین و کمتر از خود انتقاد می کنین؛ حتی ممکنه از دنیای دور و بر خود هم کمتر انتقاد کنین.وقتی که در بیشتر مواقع با خوشبینی به قضایا نگاه کنین، می تونین به شکل پربازده‌تری با استرس خود در طول روز مقابله کنین. این توانایی تاثیرات مثبتی بر سلامتی‌تون داره.


مرداد ۹ ۱۳۹۶

– (۱۶)

فصل اول
کلیات تحقیق
کلـــــــیات۱-۱- مقدمهامروزه یکی از مهم‌ترین مسائل در سراسر دنیا، مرگ ها به دلیل تصادفات خودروها با خودروها و یا تصادف با عابر یا با بقیه اجسامه. که علاوه بر مرگ و میرهای به دلیل اون باعث مجبور هزینه های خیلی زیادی می‌شه که این با توجه به گسترش شهرها و تحولات به وجود اومده در نحوه زندگی و رفتار آدم‌ها و افزایش سفرهای روزانه، پیچیدگی مسئله حمل و نقل و ترافیک رو افزایش داده و اون‌رو به یکی از مسائل اصلی و زیر بنائی کشور تبدیل کرده. طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی پس تخلفات رانندگی، هرساله ۲/۱ میلیون نفر جون خود رو از دست میدن، بین ۲۰ تا ۵۰ میلیون نفر مصدوم می‌شن و بیشتر از ۵۴۰ میلیارد دلار ضرر پولی به بار میاد و پیش بینی می‌شه این میزان در ۲۰ سال آینده به دو برابر زیاد شه. در ایران طی سال‌های ۱۳۷۳ تا ۱۳۸۶ بیشتر از ۳۰۰ هزار نفر در تصادفات جون خود رو از دست دادن و هرساله بالغ بر ۱۸ میلیارد دلار به کشور زیان وارد شده. (احمدی، ۱۳۸۹ ص ۷۴ ).
ضمنا برابر آمارهای منتشره از طرف پزشکی قانونی، کشور بین سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۹ تعداد ۱۲۰ هزار و ۷۰ نفر و در سال ۱۳۹۰ روزانه به طور میانگین بیشتر از ۶۰ نفر در حوادث رانندگی در سطح کشور کشته می‌شن که بیشتر از ۱۲ نفر اونا عابر و بیشتر از ۱۵ نفر موتور سوارانن. (امین جامعه، بخش اجتماعی ص ۱۰، شماره ۱۸۰/شنبه ۲۸ آبان ۹۰ ).
سرعت زیاد و نا مناسب از مهم‌ترین عوامل تشکیل سوانح ترافیکی در خیلی از کشورهاه. با افزایش سرعت، مقدار مسافتی لازم واسه توقف بیشتر می‌شه. از طرف هرچه قدر انرژی جنبشی جذب شده به دلیل سرعت بالا بیشتر باشه، خطر مصدومیت به دلیل تصادف هم بیشتر می‌شه.
مدیریت سرعت ابزاری خیلی مهم واسه افزایش ایمنی راه. اما اعمال این مدیریت واسه محدود کردن سرعت و کاهش رانندگی نا ایمن کار آسونی نیس. خیلی از رانندگان خطرات در ارتباط رو تشخیص نمی‌دهند و بیشتر منافع تندرانی رو از نتایج خیلی بد احتمالی اون بیشتر میدونن. سرعت بالا باعث افزایش خطر بروز سوانح و افزایش احتمال مصدومیت‌های شدین در صورت بروز حادثه میشه چون با افزایش سرعت، فاصله طی شده در مدت زمان عکس‌العمل راننده و هم فاصله مورد نیاز تا توقف وسیله نقلیه افزایش می‌یابد.
اقشار ضعیف استفاده کننده از راه‌ها مثل عابر ین پیاده، رانندگان موتورسیکلت و دوچرخه، هنگام تصادف با وسایل نقلیه موتوری در خطر بیشتری از آسیب‌های خیلی بد و یا کشنده می‌باشن. احتمال کشته شدن یک عابر پیاده در برخورد با یک وسیله نقلیه موتوری با افزایش سرعت به طور زیادی افزایش می‌یابد. تحقیقات نشون می ده عابران پیاده در برخورد با یک خودروی دارای سرعت ۳۰ کیلومتر در ساعت زنده می‌مثل و در برخورد با خودروی دارای سرعت ۵۰ کیلومتر در ساعت به احتمال ۸۰% کشته می شن (سوری،۱۳۸۸)؛ بنابر این نباید به پدیده تصادفات به عنوان یک عامل طبیعی نگریسته شه و این تصور به وجود آید که نمیشه واسه بهبود ایمنی کاری انجام داد. یعنی همیشه باید این جمله که تصادفات قابل پیشگیرین مورد توجه قرار گرفته و طرح‌ها و برنامه‌ها طبق اون پیاده شن. از طرف دیگر تجربه کشورای پیشرفته دنیا نشون داده که میشه با برنامه ریزی دقیق و دائمی، تعداد و شدت تصادفات رو به طور محسوسی کم کرد. تحقیقات نشون داده که علل تصادفات، حاصل تداخل پیچیده عوامل مربوط به وسیله نقلیه، جاده، محیط و عوامل انسانیه. بعضی کارشناسان تاکید می کنن که بیشتر برنامه های فرهنگی و رفتاری در مورد ایمنی (مثل نفوذ الکل و مواد مخدر، بستن کمربند ایمنی و بازدید فنی وسیله نقلیه) به سختی به مرحله اجرا در میان اما ثابت شده بهبود ایمنی به شکل عملیات موردی مهندسی مثل استفاده از وسیله کنترل سرعت و ترافیک، جدا سازی ترافیک، اصلاح هندسی طرح تقاطع‌ها و حذف نقاط حادثه خیز عمو ما تاثیردارن (تن زاده،۱۳۹۰، ص ۳۹۵).۱-۲- بیان مسئلهدر طول سال‌های گذشته، گسترش و بهبود راه‌های جدید با هدف افزایش سرعت جابجایی وسایل نقلیه، باعث کاهش ایمنی واسه عابر ین پیاده، موتورسواران، دوچرخه سواران و حتی رانندگان شده. طوری که سوانح جاده ای الان به عنوان یکی از معضلات اجتماعی و اقتصادی دنیا مطرحه. در کشورهای در حال پیشرفت مسئله مرگ و جراحات به دلیل تصادفات جاده ای به عنوان دومین عامل مرگ و میر جوونا مطرح هست.
از مهم‌ترین پارامترهای موثر در افزایش ایمنی شبکه معابر، کنترل سرعت وسایل نقلیه در سطح معابر و تقاطع‌ها هست طوری که باعث افزایش گذر عبور عابر پیاده، کاهش مصرف سوخت و کاهش تعداد و شدت تصادفات بین وسایل نقلیه می‌شه. اتفاق هر تصادف، معلول علل مختلفی هست که در بین این علل، سرعت وسایل نقلیه یکی از مهم‌ترین عوامل بروز تصادفات جاده ای باعث زخم یا فوته. آمارها نشون میدن که در ایران تقریباً ۳۰ تا ۴۰ درصد کشته‌ها و یا مجروحان در اثر عامل سرعت دچار حادثه شده‌ان (دستورالعمل مدیریت سرعت در راه‌های کشور، گزارش مرحله اول، وزارت راه و ترابری، معاونت آموزش، تحقیقات و فن آوری سال ۱۳۸۳). در شهر نظرآباد که یکی از شهرهای قدیمی استان تازه تاسیس البرزه در جریان عملیات روکش آسفالت که در اول سال ۱۳۸۹ به وسیله شهرداری انجام شد، سرعت گیرهای موجود زیر لایه های آسفالت جدید مدفون و از سطح معابر حذف گردید. از اون زمان موضوع سرعت غیر مجاز خودروها همیشه به عنوان یک مشکل جلو پلیس راهور شهرستون وجود داشته. افزایش تصادفات به دلیل کروکی‌های ترسیمی کارشناسان تصادفات و ضمنا خواسته‌های زیاد مردمی، نشون دهنده وضعیت نگران کننده افزایش سرعت غیر مجاز وسایل نقلیه در معابر شهریه؛ بنابر این در این تحقیق به بررسی اثر کاهندهای سرعت در ایمنی ترافیک شهر نظرآباد پرداخته می‌شه. با توجه به چیزی که اشاره شد این سؤال اساسی و اصلی مطرح می‌شه که : کاهندهای سرعت در ایمنی ترافیک شهر نظرآباد اثر داره؟ میزان این اثر چقدره؟ ۱-۳-اهمیت و ضرورت تحقیقحوادث ترافیکی اثرات گسترده ای در جامعه داره. بروز حوادث ترافیکی علاوه بر اثرات جسمی و روانی بر فرد، پریشونی و نگرانی خونواده شخص مصدوم رو به همراه داره. تصادفات باعث می‌شه هرروز از نیروی فعال کشور که حمایت محکم اقتصادی هر جامعهن از چرخه کار و فعالیت خارج شن و حتی به دلیل مصدومیت، سربار جامعه شده و هزینه های سنگین درمانی و اجتماعی رو هم به جامعه مجبور کنه. با توجه به حذف سرعت گیرها و سرعت کاه‌ها و افزایش دهن باز کن تعداد و شدت تصادفات جرحی و فوتی در شهر نظرآباد در این تحقیق سعی می‌شه روش‌های مختلفی واسه مدیریت سرعت، آروم سازی و ایمن سازی ترافیک با استفاده از کاهندهای سرعت ارایه شه. یافتن این روش‌ها می تونه سهم زیادی در کاهش هزینههای اقتصادی کشور، مرگ و میر و عاقبتای اجتماعی و فرهنگی به دلیل ترافیک و تصادفات در جامعه داشته باشه.
۱-۴- اهداف تحقیق۱- ۴-۱- هدف اصلی
هدف اصلی این پایان نامه مشخص نمودن میزان اثر کاهندهای سرعت در کاهش تصادفات شهر نظرآباد هست.
۱-۴-۲- اهداف فرعی
این پایان نامه دارای سه هدف فرعیه :
– بررسی اثر تجهیز خیابون‌های درون شهری به سرعت کاه استاندارد در کاهش تصادفات درون شهری
– بررسی اثر آروم سازی جریان ترافیک در افزایش ایمنی و اعتماد به نفس عابران پیاده (علی‌الخصوص سالخوردگان و کودکان) در عبور از عرض معابر
– بررسی نقش سرعت کاه در ورودی تقاطع‌ها ۱-۵- بیان فرضیات
– تجهیز خیابون‌های درون شهری به سرعت کاه استاندارد در افزایش ایمنی ترافیک موثر هست.
– آروم سازی جریان ترافیک در افزایش ایمنی و اعتماد به نفس عابران پیاده (سالخوردگان و کودکان) در عبور از عرض معابر موثر هست.
– از دست دادن سرعت کاه در تقاطع‌ها در افزایش تصادفات موثر هست.
۱-۶-تعریف مفاهیم و اصطلاحات
سرعت: سرعت میزان حرکت رو نشون میده و یعنی فاصله پیموده شده در واحد زمان و واحد اون کیلومتر بر ساعته.
– سریع رانی: شامل سرعت بالا (سرعت بالاتر از حد مجاز) یا سرعت نامناسب (سرعت در محدوده مجاز ولی نا متناسب با شرایط موجود) می شه. (سوری،۱۳۸۸)
– سرعت طرح: مبنای طراحی راه و همون سرعت ۹۸% راه نامیده میشه و بیشترین حد سرعتیه که با اون در شرایط مناسب بشه با ایمنی و راحتی از جاده ای که در طرح هندسی اون رعایت نکات فنی و ایمنی شده عبور کرد. .(شاهی، ص ۱۳۹)
– بیشترین حد سرعت مجاز: همون سرعتیه که واسه حرکت ایمن در راه وجود داردو همیشه کمتر از سرعت طرحه.
– سرعت ۸۵ درصد: سرعتی که ۸۵% رانندگان برابر و یا کمتر از اون حرکت می کنن که ممکنه برابر و یا بیشتر از بیشترین حد سرعت مجاز باشه.
– آروم سازی ترافیک: عبارتست از ترکیب کارا فیزیکی به خاطر کاهش اثرات منفی استفاده از وسایل نقلیه موتوری، تغییر رفتار رانندگان و بهبود وضعیت ایمنی عبور و مرور عابران پیاده و دوچرخه‌سواران.
– سرعت لحظه ای: سرعتی که وسیله نقلیه در مقطع مشخصی از جاده داره، سرعت لحظه ای نامیده می شه. این سرعت برحسب مورد و امکانات با وسایل مختلفی اندازه گیری می شه. – کاهنده سرعت‌ : برجستگی‌های کوهانی شکلین که به خاطر کنترل و کاهش سرعت وسایل نقلیه در عرض خیابون‌ها به کار می‌روند و به دو بخش سرعت گیر و سرعت کاه تقسیم می‌شن. کاهندهای سرعت معمولا از جنس آسفالت یا پلاستیک فشرده ساخته و اجرا می‌شن. هر بعضی وقتا عرض کاهنده سرعت کمتر از ۸/۱ متر باشه به اون سرعت گیر یا سرعت شکن میگن و هروقت عرض اون بیشتر از این مقدار تا ۲/۴ باشه به اون سرعت کاه گفته می‌شه، عرض سرعت کاه ممکنه تا ۷/۶ متر هم باشه.
– سرعت کاه استاندارد: به کاهنده سرعتی گفته می‌شه که با خط‌کشی‌های طولی، عرضی، زیگزاگ و ترسیم فلش ویا با استفاده از مواد بازتابنده نور و نصب تابلوهای اخطار دهنده راهنمایی و رانندگی که در اون نزدیک شدن به مانع (سرعت گیر و سرعت کاه) نشون داده می‌شه نمایان سازی شده‌ و ضمنا از دید ارتفاع، طول و عرض برابر قوانین موجود نصب گردیده باشه.
فصل دوم
مبانی نظری
ادبیات تحقیق
۲-۱-مقدمه
تصادفات ترافیکی الان به شکل یک مشکل اجتماعی در سطح دنیا مطرحه که همه ساله جون تعداد زیادی از مردم رو میگیره و هزینه های هنگفتی به جامعه وارد نشون میده. در مورد کشور ایران که هم حالا در مرحله رشد در حال افزایش وسایل نقلیه و به دنبال اون افزایش تعداد تصادفات و خسارات به دلیل اون قرار داره این مسئله با اهمیت بیشتری روبرو هست. (روش ملی راه‌های ایران ۱۳۹۸-۱۳۸۹ مصوبه جلسه سی و یکم کمیسیون ایمنی راه‌ها مورخه ۳۱/۶/۸۸)
توجه و سرمایه گذاری در مورد ایمنی ترافیک و به کار بستن تصمیمات لازم و انجام کارا همه جانبه به خاطر مهار و کاهش تصادفات، از اولویت‌هاییه باید در سیاست‌گذاری کلان کشور در نظر گرفته شه. با الهام از این کلام الهی (آیه ۳۲ سوره مائده) ; «هرکی که نفسی رو از مرگ نجات بده، مثل اینه که همه مردم رو نجات داده»، اهمیت موضوع پیش از پیش نمایان می‌شه.
بررسی و مطالعه تجربیات جهانی نشون می ده که میشه این شرایط رو تغییر داد و در جهت ارتقاء ایمنی به شکل پایدار قدم برداشت. بررسی تجربیات کشورای موفق در افزایشه ایمنی رانندگی نشون می ده قبل از انجام هر اقدامی، همه کارشناسان، مسئولان و سیاست‌گذاران مربوط به میدون ایمنی کشور باید اصولی رو قبول کرده و اولویت تصمیمات خود بذارن که مهم‌ترین اونا عبارتند از :
۱- تصادفات ترافیکی، اتفاقی نبوده و نتیجه یک مشکل در رفت و امد سیستم آدم، وسیله نقلیه و راه هست و کارا باید در جهتی انجام شه که تعداد این مشکلات رو کاهش داده یا در صورت بروز.
از نتایج و نتایج اون کم کنه.
۲- توانایی‌های فیزیکی و ذهنی و محدود کردن‌های بشر، شناخته شده و پس ارایه دهندگان خدمات حمل و نقل در مورد ایمنی ترافیک باید سیستم حمل و نقل رو به نحوی طراحی کنن که تشویق کننده رفتار ایمن و به نحوی بخشنده باشن که حتی اگه استفاده کننده از راه انجام دهنده اشتباهی شد، در برابر نتایج مرگبار یا جدی از اون محافظت کنه. یعنی نباید یک خطای استفاده کننده از راه، جریمه مرگ واسه اون به دنبال داشته باشه.
۳- ایمنی راه یک بحث چند زمینه ای بوده و مسئولیت اون هم بر عهده چند نهاد و اداره هست و تنها در صورتی به راه موثر میشه اون رو مهار کرد که همه ذینفعان با همکاری همدیگه یک برنامه اجرایی کامل و همه جانبه رو با هدف ارتقاء ایمنی پیاده کنن.
۴- تموم دستگاه‌هایی که مسئولیت ایمنی راه‌ها رو بر عهده دارن باید ظرفیت طراحی و اجرای کارا ایمنی موثر در بخش خودشون رو داشته باشن و اگر این ظرفیت وجود نداشته باشه، باید کارایی در جهت ایجاد و پیشرفت اینجور ظرفیت و قابلیتی رو بکنن.
۵- باید به این نکته توجه شه که مخارج صرف شده واسه ایمنی راه، از جنس سرمایه گذاری بوده و هزینه ای نمی‌باشه.
۶- کارا موثر ایمنی راه باید موندگاری داشته باشه و بر اساس بررسی کارشناسی و بررسی علمی، منطقی و بومی انجام شه، به این صورت که با بررسی اطلاعات تصادفات، مشکلات زیر بنایی و اصلی مشخص شده، کارا مناسب برنامه ریزی و اجرا گردیده، بعد نتایج انجام این کارا مورد نظارت و آزمایش دائمی بگیره.
۷- استفاده راه و روش مشارکت همه جانبه دستگاه‌های دولتی، بخش خصوصی، سازمان‌های غیر دولتی (NGO) و از همه مهم‌تر نهادهای مردمی، مؤثرترین و بهترین راه واسه ارتقاء ایمنی راه‌ها هست.
۸- همه دستگاه‌های موثر می‌بایست به اطلاعات درست تصادفات دسترسی داشته باشن، چون که اطلاعات مناسب، باعث کارا موثر می‌شن که در هر بخش باید انجام گیرد.
۹- گروه‌های مختلف راه از ایمنی برابر بهره مند نیستن و باید با پیشرفت عدالت به ویژگی‌های هر کدوم از اونا توجه شه. مهم ترین این گروه‌ها عبارتند از :
الف (کودکان و افراد سالخورده
ب) نوجوانان و جوونا
ج) ساکنین حاشیه راه‌ها
د) عابران پیاده، دوچرخه سواران و موتورسواران
ه) افراد دارای مشکل عضو و یا ناتوانی‌های جسمی – حرکتی
و) گردشگران
۱۰- سرمایه گذاری‌های لازم جهت بهبود تقویت سازمان‌ها و دستگاه‌های موثر در ارتقاء ایمنی راه‌ها بر عهده دولت هست و در جهت اجرای مناسب وظایف و موارد اشاره شده در برنامه های اجرایی پذیرفته شده، از دستگاه‌ها حمایت کامل رو به عمل میاره.
۱۱- موفقیت در رسیدن به اهداف این روش در گرو ایجاد انگیزهای مناسب و مداخلات مقتضی از طرف سیاست‌گذاران کلان کشور هست. (همون منبع، ص ۶)
بنابر این طبق ضرورت‌های احساس شده جهت ساماندهی وضعیت موجود ترافیک کشور در تاریخ ۳۱/۶/۱۳۸۸ در مصوبه جلسه سی و یکم کمیسیون ایمنی راه‌ها، روش ملی ایمنی راه‌های ایران واسه یک دوره ده ساله (۱۳۹۸-۱۳۸۹) تصویب و واسه اون ۱۶ هدف راهبردی و ۹۴ روش مشخص تعیین گردید. اینجا علاوه بر بر شمردن اهداف راهبردی بنا به ضرورت فقط روش دو مورد از اهداف کاهش سرپیچی از سرعت مجاز و ارتقاء ایمنی عابران پیاده بیان می‌شه.
۲-۱-۱-اهداف راهبردی ملی ایمنی راه‌های ایران
اهداف راهبردی ملی ایمنی راه‌های ایران طبق تحقیقات کامل ایمنی حمل و نقل کشور عبارتند از :
۱- کاهش سرپیچی از سرعت مجاز
۲- ارتقاء ایمنی موتور سواران
۳- ارتقاء ایمنی عابران پیاده
۴- کاهش مشکل خستگی در رانندگان
۵- بهبود وضعیت استفاده از کمربند ایمنی
۶- کاهش مصرف مواد مخدر و الکل
۷- بهبود رعایت قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی
۸- پیشرفت و بهره ورداری از نظام کامل اطلاعات تصادفات
۹- افزایشه وضعیت طراحی، ساخت و نگهداری ایمن شبکه راه‌ها
۱۰- افزایشه ایمنی دسترسی به شبکه راه‌ها
۱۱- افزایشه ایمنی وسایل نقلیه
۱۲- افزایشه سیستم خدمات امداد و نجات، فوریت‌های پزشکی و بیمارستانی‌تر و ما
۱۳-گسترش سیستم‌های جانشین وسایل نقلیه موتوری شخصی
۱۴- افزایشه هماهنگی و مدیریت ایمنی راه‌ها در سطح ملی
۱۵- مدیریت منابع در جهت ارتقاء ایمنی
۱۶- پیشرفت کمی و کیفی تحقیق های هدفمند طبق ارتقاء ایمنی راه‌ها (همون منبع، ص ۶)
۲-۱-۲-راهبردهای کاهش سرپیچی از سرعت مجاز
۱- روش افزایش آگاهی رانندگان از عاقبتای رانندگی با سرعت غیر مجاز (در شرایط مختلف از راه‌ها به ویژه در راه‌های با حجم کم ترافیک)
۲- روش زیاد مجازات متخلفین از سرعت مجاز (افزایش مجازات به شکل پلکانی و آخر سرً ضبط وسیله نقلیه)
۳- روش پیشرفت سیستم‌های نظارت و کنترل در مورد رانندگی با سرعت غیر مجاز در سطح شبکه راه‌ها با تاکید بر راه‌های پر تصادف (دوربین‌های کنترل سرعت و … )
۴- روش استفاده روش‌های مدیریت و آروم سازی ترافیک در راه‌ها مثل در مناطق مسکونی و مبادی شهرها (همون منبع، ص ۷)
۲-۱-۳-راهبردهای ارتقاء ایمنی عابران پیاده
۱- روش افزایش آگاهی عمومی از خطرات تهدید کننده عابران پیاده
۲- روش پیشرفت آموزش‌های ویژه واسه اومد و شد ساکنین حاشیه راه‌ها
۳- روش مدیریت دسترسی عابران پیاده به شبکه راه‌ها
۴- پیشرفت لوازم و زیر ساخت‌های ویژه واسه اومد و شد ساکنین حاشیه راه‌ها و ضرورت آروم سازی ترافیک در مناطق مسکونی و مبادی شهرها
۵- بهبود وضعیت طراحی و ایمن سازی راه‌ها با هدف ایجاد محیط ایمن واسه عابران پیاده
۶- پیشرفت سیستم‌ها و روش‌های نظارت، کنترل و اعمال قانون بر رفتار ترافیکی عابران پیاده
۷- اجباری شدن استاندارد ایمنی وسایل نقلیه در برخورد با عابران پیاده (روش ملی راه‌های ایران ۱۳۹۸-۱۳۸۹، ص ۸ )
۲-۲-گذشته تحقیق
۲-۲-۱-تحقیقات انجام شده در داخل کشور
۲-۲-۱-۱-بررسی و آزمایش اثر انواع سرعت‌گیرها بر افزایش شاخص اعتماد پذیری در شبکه معابر شهری
در این تحقیق کارکرد سرعت‌گیرها به شکل قسمتی و در حریم تقاطع‌ها سرعت وسایل نقلیه روی سرعت گیر مورد بررسی قرار گرفته. سرعت‌گیرهایی انتخاب شده‌ان که وسایل نقلیه بی مزاحمت‌های ترافیکی بتونن به اونا نزدیک شده و از روی اونا عبور کنن. به این منظور محدوده ۱۰ متری دور سرعت‌گیرها خط کشی شده و با برداشت زمان سفر وسایل نقلیه در این محدوده، سرعت اون محاسبه شده. این کار واسه ۴۰ وسیله نقلیه به جدا روی سه نوع سرعت گیر پلاستیکی (ضلع شمالی تقاطع بختیاری- چمن)، سرعت گیر آسفالتی (ضلع شمالی تقاطع بختیاری- مهران پور) و سرعت کاه آسفالتی (ضلع شمالی تقاطع بختیاری- رضوان) انجام شد- بعد سرعت وسایل نقلیه در بخش اثر سرعت گیر به فاصله ۲۰ متری از اون مورد آزمایش قرار گرفته. در این روش در فاصله ۲۰ متری از سرعت گیر خط کشی انجام شده و با محاسبه زمان سفر ۸۰ وسیله نقلیه نمونه سرعت میانگین اونا در بخش اثر سرعت‌گیرهای مختلف محاسبه گردیده. این محاسبات واسه سه نوع سرعت گیر پلاستیکی (ضلع شمالی تقاطع بختیاری- چمن و بختیاری- جویبار) و آسفالتی (ضلع شمالی تقاطع بختیاری- جانبازان و بختیاری- اکبری) و سرعت کاه آسفالتی (ضلع شمالی تقاطع بختیاری- رضوان) انجام شد. پس مشخص شد کاهش سرعت وسایل نقلیه به وسیله سرعت‌گیرهای مختلف در بخش اثر اونا به همون ترتیب کاهش سرعت روی سرعت‌گیرها هست. طوری که بیشترین کاهش سرعت روی سرعت‌گیرهای آسفالتی و کمترین کاهش سرعت روی سرعت کاهای آسفالتی مشاهده شد. اینجوری سرعت ۸۵ درصد وسایل نقلیه در بخش اثر سرعت‌گیرهای آسفالتی، پلاستیکی و سرعت کاهای آسفالتی به ترتیب ۳۱، ۳۴ و ۳۵ کیلومتر در ساعت هست.
مهم‌ترین نتایج این تحقیق عبارت از :
سرعت‌گیرهای آسفالتی، پلاستیکی و سرعت کاهای آسفالتی به ترتیب باعث بیشترین کاهش سرعت در محل تقاطع‌ها می‌شن.
سرعت متوسط وسایل نقلیه در تقاطع‌ها که با سرعت گیر آسفالتی، پلاستیکی و سرعت کاهای آسفالتی کنترل می‌شه به ترتیب در حدود ۱۵، ۲۰ و ۲۳ کیلومتر در ساعته.
سرعت متوسط وسایل نقلیه در بخش اثر سرعت‌گیرهای آسفالتی، پلاستیکی و سرعت کاهای
آسفالتی (۲۰ متری سرعت گیر) به ترتیب در حدود ۲۵، ۲۸ و ۳۰ کیلومتر در ساعت هست.
سرعت وسایل نقلیه در فاصله ۴۰ تا ۷۰ متری قبل از سرعت گیر ثابت و بیشترین شتاب منفی وسایل نقلیه در فاصله ۰ تا ۲۰ متری قبل از سرعت گیرها هست.
مدل اتومبیل و گروه سنی رانندگان وسایل نقلیه شاخص مهمی در تعیین میزان سرعت روی سرعت گیر و سرعت کاه آسفالتی نیس. (گل رو، ۱۳۸۵)
۲-۲-۱-۲-الگویی جهت انجام کارا آروم سازی ترافیک کشور با استفاده از تجربیات بقیه کشورها
در این تحقیق اول مفاهیم کلی آروم سازی ترافیک در قارهای آمریکا و اروپا و تجربیات سه کشور آمریکا، کانادا و انگلستون که کارا زیاد و موفقی رو انجام دادن بیان و مشخص شد در همه اون کشورها، آروم سازی ترافیک به یکسری از کارا فیزیکی گفته می‌شه که با هدف کاهش اثرات منفی وسایل نقلیه موتوری، تغییر رفتار رانندگان و بهبود شرایط واسه کاربران حمل و نقل‌های غیر موتوری انجام می‌شه. فرقش اینه که در آمریکا بر خلاف انگلستون و کانادا کارا بازدارنده و روش‌های کنترل ترافیک که به وسیله پلیس یا مسئول اعمال قانون صورت میگیره در گروه آروم سازی ترافیک حساب نمی‌شه. با توجه به این توضیح محقق موارد زیر رو به عنوان یافتهای تحقیق جهت الگو سازی در کشور بر می شما رد :
۱- مهم‌ترین اهداف پیشنهادی کارا آروم سازی ترافیک در کشور ما عبارتند از: کاهش سرعت و حجم ترافیک متناسب با کارکرد راه، کاهش سرعت غیر مجاز و آلودگی صوتی و هوا، کاهش تعداد تصادفات و ایجاد انگیزه واسه کاربران حمل و نقل‌های غیر موتوری مثل دوچرخه و طی راه به شکل پیاده.
۲- کلا لازمه کارا آروم سازی به شکلی انجام شه تا به خودی خود و بی نیاز به
حضور فیزیکی پلیس و ضابطین اعمال قانون، باعث کاهش سرعت تردد وسایل نقلیه گردند.
۳- معابر محلی شامل خیابون‌های محلی اصلی، فرعی و دسترسی همراه با معابر شریانی درجه ۲ شامل خیابون‌های شریانی اصلی و فرعی می تونن واسه انجام آروم سازی مورد توجه قرار گیرند.
۴- در معابر مورد استفاده تردد وسایل نقلیه امدادی و انتظامی، ضمنا خودروهای حمل و نقل همگانی کارا آروم سازی تنها در صورت صلاحدید یا نیاز کاربران اختصاصی اون معبر مجازه.
۵- مهم‌ترین پارامترهایی که در آروم سازی ترافیک در معابر کشور ما می تونن مهم باشن عبارتند از:
سرعت مجاز معبر و میزان سرپیچی سرعت ۸۵ درصد وسایل نقلیه از اون
حجم ترافیک عبوری از معبر
تعداد تصادفات معبر طی بازه زمانی مشخص
وجود مدارس جورواجور در حاشیه معبر
نوع و تعداد کاربری‌های تولید و جذب کننده سفر عابر ین پیاده و چگالی جمعیت (تعداد مناطق مسکونی موجود در دور معبر)
حجم ترافیک عبوری غیر محلی از معبر و تعداد خودروهایی که در معبر یک طرفه، خلاف جهت حرکت نشون میده.
وجود یا نبود وجود پیاده رو در دو طرف معبر (رحیمی، نوروزی، ۱۳۸۹)
۲-۲-۱-۳- بررسی چگونگی کاربرد انواع سرعت گیرای ترافیکی و امتحان اثر اونا در میزان سرعت رانندگان شهر تهران
محقق در این تحقیق پس از بررسی کارکرد سرعت گیرها در نقاط مختلف شهر تهران نتایج حاصله رو به توضیح زیر بیان می‌داره :
۱- میانگین سرعت‌ها قبل از سرعت گیر ۴۹ کیلومتر بر ساعت، میانگین سرعت‌ها بعد از سرعت گیر ۹/۲۱ کیلومتر بر ساعت و میانگین کاهش سرعت ۲۲/۲۷ کیلومتر بر ساعت هست.
۲- در سرعت گیرای پلاستیکی و آسفالتی میانگین سرعت قبل از سرعت گیر ۱۷/ ۵۴ کیلومتر بر ساعت، میانگین سرعت‌ها بعد از سرعت گیر ۱۵/۲۲ کیلومتر بر ساعت و میانگین کاهش سرعت ۰۲/۳۲ کیلومتر بر ساعت هست.
۳- از کل ۷۰۸ مورد نمونه گیری سرعت از وسایل نقلیه سبک، میانگین کاهش سرعت اونا ۲۸ کیلومتر بر ساعت و از کل ۲۵۶ مورد نمونه گیری سرعت از وسایل نقلیه سنگین، میانگین کاهش سرعت اونا ۲۳ کیلومتر بر ساعت بوده.
۴- فرق کاهش سرعت در مناطق مختلف تهران در شمال شهر ۳۱، در جنوب شهر ۳۰، در محدوده شرق ۳۲، در غرب شهر تهران برابر با ۳۰ و در منطقه مرکزی ۲۱ کیلومتر بر ساعت بدست اومد هه.
۵- سرعت گیرهای اجرا شده بیشتر طبق خواسته مردمی و یا تصادفات به وجود اومده و بی آزمایش حجم و نوع ترافیک و یا دیگر روش‌های کنترل سرعت اجرا شده.
۶- با مشاهدات انجام شده در شهرداری‌ها یک نوع سرعت گیر با ابعاد ثابت واسه هر راهی در هر محلی با هر سرعتی استفاده می‌شه و تحقیقات قبل و بعد صورت نمی‌گیرد. (حسین پور،۱۳۸۶)
۲-۲-۲-تحقیقات انجام شده در خارج از کشور
۲-۲-۲-۱-سرعت‌های شهری و تصادفات باعث مجروحیت، روش مورد-کنترلتأثیر سرعت حرکت در خطر تصادف از راه انجام یک مطالعه کنترل موارد بررسی شد که واسه داده های جمع آوری شده از خیابون‌های شهری در منطقه کلان شهر آدلاید (استرالیا) طراحی شده بود. روش کنترل موارد عبارتست از مقایسه سرعت خودروهای درگیر در تصادف، یا خودروهای مورد، با سرعت خودروهای کنترل که دچار تصادف نشده بودن. نمونه موارد تنها شامل خودروهایی بود که تصادفات باعث مرگ ها داشتن و در اونا کسی به بیمارستون منتقل شده بود. تموم این رانندگان دارای میزان الکل در خون برابر با صفر بودن. سرعت‌های پیش از تصادف خودروهای مورد با استفاده از روش‌های بازسازی صحنه تصادف شامل بررسی دقیق صحنه تصادف، تعیین گردید. خصوصیات تصادف، مثل خطوط ترمز، نقاط برخورد، موقعیت‌های پایانی خودروها، میزان آسیب‌دیدگی خودروها، و شاهدان تصادف، به بازسازی صحنه تصادف کمک می‌کرد. خودروهای کنترل از نظر جهت حرکت، جای جاده، زمان روز، روز هفته و فصل سال با خودروهای مورد برابر بودن. سرعت خودروهای کنترل به وسیله سرعت سنج لیزری اندازه گیری شده بود. تموم این داده‌ها مربوط به جاده‌هایی با سرعت مجاز ۶۰ کیلومتر بود. از این داده‌ها نسبت‌های خطر رسم شده در شکل ۲-۱ بدست آورده شد. تموم مقادیر طبق خطر مورد پایه واسه حرکت با حد مجاز سرعت ۶۰ کیلومترن. حدود خطا برابر با خطای استانداردن که به وسیله تعداد خودروهای مورد و کنترل در هر بازه سرعت و در ۶۰ کیلومتر تعیین شده. با بیشتر شدن سرعت از حد مجاز ۶۰ کیلومتر، میزان خطر درگیری در تصادفات باعث صدمات با شیب زیاد افزایش پیدا می‌کنه و تقریباًٌ به ازای هر ۵ کیلومتر به دو برابر ۱۲۷۴۴۴۵۴۷۵۱۷۰۵۰۰می‌رسد. شیب این افزایش اونقدر زیاده که در شکل ۲-۱ از اندازه لگاریتمی استفاده شده. میزان خطر در سرعت ۸۰ کیلومتر به اندازه ۳۰ برابر خطر رانندگی با حد مجاز سرعته.شکل ۲-۱- خطر تصادف در سرعت نشون داده شده در مقایسه با سرعت در خطر در سرعت ۶۰ کیلومتر که حد مجاز سرعته (اسماعیلی، ص ۲۳۹)
۲-۲-۲-۲-تغییرات حد متوسط سرعت و میزان خطر صدمات
روش دیگر بررسی چگونگی اثر سرعت بر میزان خطر اینه که تغییرات میزان کل صدمات در
جادهای مورد نظر با تغییرات سرعت متوسط ترافیک در اون جاده‌ها به هم در ارتباط شه. در این روش بی اینکه نیاز باشه سرعت یک خودروی خاص در قبل از تصادف تعیین شه، میشه روابط رو تعیین کرد. رابطه بین خطر تصادف و سرعت حرکت از بررسی نسبت‌های صدمات در قبل از تصادف و بعد از تغییر حدود مجاز سرعت در خیلی از جادهای سوئد (بیشترًٌ با حدود بالای سرعت) تعیین گردید. در خیلی از موارد در سرعت در جاده‌هایی که حدود مجاز اونا تغییر کرده بود با سرعت حرکت در جادهای مشابهی که حدود سرعت در اونا تغییر نکرده بود مقایسه گردید. معلوم شد که نتایج با پیرو میتونی زیر موافقت داره:
= ( p
که واسه درصد تغییرات کوچیک در سرعت میشه اون رو به شکل تقریبی زیر نوشت:
P (درصد تغییرات در سرعت میونه) = درصد تغییرات در سرعت
P توانیه که به میزان شدت تصادف بستگی داره:
واسه تموم تصادف‌ها ۲=p
واسه تصادف‌های باعث مجروحیت جدی ۳=p
واسه تصادف‌های باعث فوت ۴=p
این نتایج و مقدار p که با شدت تصادفات افزایش می‌یابد الگویی رو تأیید می‌کنه که در اون افزایش سرعت باعث افزایش موارد زیر می‌شه:
خطر تصادفات
خطر مجروحیت‌های جدی در صورت تصادف
خطر مرگ در صورت رخ دادن مجروحیت‌های جدی (اسماعیلی، ص ۲۴۱)
۲-۲-۲-۳-سامانه هوشمند کنترل سرعت
یک بررسی آماری در سطح بین‌المللی در تشریح میزان، محدود کردن و نسبت سرعت با تصادفات
رانندگی نشون می ده که به ازای هر کیلومتر افزایش سرعت، جراحات به دلیل تصادف ۲ درصد افزایش می‌یابد. با توجه به این آمار و راه و روش ًٌ جداگونه به سامانه هوشمند کنترل سرعت و اثر اون در کاهش خسارات به دلیل تصادفات به نتایجی می‌رسند که به شکل زیادی نزدیک و مثل به همن. در بریتانیا، در بهترین حالت، از راه اعمال محدود کردن سرعت میشه تا ۳۶ درصد از آمار تصادفات باعث زخم کاست. این نتیجه تقریباًٌ شبیه با نتایجیه که از بارگیری اینجور سامانه ای در سوئد حاصل شده. میزان کاهش آمار تصادفات باعث زخم از راه بارگیری این سامانه در سوئد بین ۳۰ تا ۴۰ درصد اعلام شده.
این آزمایش‌ها از اثر گذاری سامانهای هوشمند کنترل سرعت با این پیش فرض حاصل می‌شن که سامانه هوشمند کنترل سرعت کلا وضعیت ترافیک و عبور و مرور خودروها رو آروم‌تر می‌کنه. ضمنا سامانه هوشمند کنترل سرعت رو میشه «سامانه الکترونیک آروم کننده ترافیک» و «آروم کننده ترافیک» هم نامید که اثر عجیب اون در کاهش آمار تصادفات رانندگی نشون داده شده. (کم کردن، ص ۶۲)
۲-۲-۲-۴-رفتار رانندگان هنگامی که با عابران خردسال روبه رو می‌شوندنتیجه یک بررسی در نواحی مسکونی شهر اوساکا درباره رفتار رانندگان نشون داده که اونا تنها نسبت به مواردی از خود واکنش نشون میدن که روبروی خودروشون اتفاق میفته و از در نظر گرفتن اون چیزی که در اطرافشون می‌گذرد خودداری می کنن. طبق همین نتیجه گیری، تحقیقات انجام شده در ناتینگهام انگلستون، تصویر تأسف باری از رفتار رانندگان در قبال کودکان رو نشون داده. طبق این بررسی، رانندگان وقتی کودکی رو می‌بینند که کنار جدول خیابون ایستاده تا در فرصت مناسب از عرض خیابون عبور کنه، اصلاًٌ از سرعت خود کم نمی‌کنن. هیچ گونه کاهش سرعت یا تغییر راه از طرف رانندگان در اینجور شرایطی اعمال نمی‌شه مگه اونکه کودک درست روبروی خودرو در فاصله ای قرار بگیره که دیگر ترمز زدن هم خیلی فایده ای نداشته باشه. (مولن، ص ۴۳۸)
۲-۲-۲-۵-بررسی موردی کاهش حدود مجاز سرعت و نتیجه های ایمنی حاصل از اون در نیوزلند
در زمان بحران سوخت در سال ۱۹۷۳ دولت مردها نیوزلند حدود مجاز سرعت رو در مناطق بین شهری از ۵۵ مایل در ساعت (۸۸ کیلومتر در ساعت) به ۵۰ مایل در ساعت (۸۰ کیلومتر در ساعت) کم کردن که باعث سرعت متوسط ۸ تا ۱۰ کیلومتر در ساعت شد. این کاهش سرعت باعث کاهش زیادی در مصدومیت‌ها، در مقایسه با مناطق شهری بی تغییر حدود مجاز سرعت شد (۳۰). در راه های بین شهری اصلی، تعداد فوتی‌ها تا ۳۷ درصد، مصدومیت‌های شدین تا ۲۴ درصد و مصدومیت‌های جزئی تا ۲۲ درصد کم شد. کاهش شبیه در مناطق شهری ۱۵ و ۹ و ۴ درصد بود. (سوری، ص ۶۵)
۲-۲-۲-۶-بررسی موردی تغییرات در حدود مجاز سرعت و تصادفات در استرالیا
در استرالیا در سال ۱۹۸۷ حدود مجاز سرعت در مناطق بین شهری و آزادراهای خارجی ملبورن از ۱۰۰ کیلومتر در ساعت به ۱۱۰ کیلومتر در ساعت زیاد شد و در سال ۱۹۸۹ دوبارهًٌ به ۱۰۰ کیلومتر در ساعت تغییر پیدا. در مقایسه با یک منطقه کنترل سرعت، که سرعت مجاز در اون تغییری نکرده بود، تصادفات جرحی ۶/۲۴ درصد به ازای هر کیلومتر فاصله طی شده با افزایش سرعت زیاد شد و با کم شدن سرعت ۳/۱۹ درصد دوبارهًٌ کم شد. (سوری، ص ۶۵)
۲-۲-۲-۷-بررسی موردی کنترل سرعت از راه کاربرد سرعت‌گیرها در تقاطع راه های فرعی، چین
در حد فاصل بینتی شینگ به گوان گای در جاده جین گوانگ ایالت گوان دانگ، نمونه ای از جاده
فرعی با تعداد زیادی تقاطع کوچیک هست. در طول ۴۰ کیلومتری این جاده ۶۳ تقاطع محلی هست. در سال ۲۰۰۴ چارده نفر در این بخش از راه جون خود رو از دست دادن و احتمال خطر جزیی این تقاطع عامل اصلی مشکلات ایمنی راه شناخته شدن. در سال ۲۰۰۴ تموم تقاطع‌های این بخش از راه، اصلاح شدن. علائم اخطار دهنده واسه ورود به تقاطع‌های کوچیک نصب شدن. سرعت‌گیرها در تقاطع منتهی اینجوری واسه کاهش سرعت ساخته شدن. ابعاد اونا عبارت بود از ۴۵۰ سانتیمتر طول، ۳۶ سانتیمتر عرض و ارتفاع ۶ سانتیمتر و سطح برآمده اونا ذوزنقه شکل بود. سطح اونا با نور برگردانای زرد و مشکی رنگ آمیزی شده بود و تابلوی «از سرعت خود کم کنین»، قبل از سرعت‌گیرها نصب شده بودن، تا توجه رانندگان رو جلب کنه. پس تصادفات راه در این تقاطع‌ها بعد از نصب سرعت‌گیرها به طور محسوسی کاهش یافته‌ان. سرعت‌گیرها در بقیه راه های کم اهمیت و استان‌های دیگر هم نصب شدن. مثلا در ماه می ۲۰۰۴ در کوره راه های شهر پویانگ ایالت همینان که به راه اصلی منتهی می‌شدن هم این دست‌اندازه ها نصب شدن. نتیجه این بود که حوادث در تقاطع‌ها کم شدن و شمار مرگ ها با مقایسه با سال ۲۰۰۳، ۶۱ درصد کاهش یافتند. (سوری، ص ۱۵۱)
۲-۳-چارچوب نظری
۲-۳-۱-تعریف ترافیک
در آیین نامه راهنمایی و رانندگی سال، ۱۳۸۴ ترافیک در فصل اول ماده یک بند ۲۱ اینجور تعریف شده: ترافیک (اومد و شد) :اومد و شد وسایل نقلیه، افراد و حیوانات در راه‌ها، که تعریف راه در بند ۵۷ همین فصل و ماده اینجور تعریف شده: راه عبارتست از همه سطح خیابون، جاده، کوچه و کلیه معابری که واسه عبور و مرور اختصاص داده می‌شه (آیین نامه راهنمایی و رانندگی).
۲-۳-۲-عوامل تشکیل دهنده ترافیک یا اصول ترافیک
۱- آموزش
۲- مهندسی ترافیک
۳- اجرای مقررات
۴- شرایط محیطی و اقلیمی (حاجی شیرزی، ص ۴)
۲-۳-۳-ارکان ترافیک
عوامل تشکیل دهنده ترافیک عبارتند از :
آدم – وسیله نقلیه – راه (همون منبع)
۲-۳-۳-۱-آدم
آدم‌ها یکی از عواملی می‌باشن که در ایجاد یک سیستم ترافیک نقش زیادی دارن، بعضی وقتا کارکرد و برنامه ریزی مناسب، باعث ایجاد یک سیستم ترافیک مناسب می‌شه. بعضی وقتا نبود برنامه ریزی مناسب و نبود توجه به مسئله حمل و نقل، باعث ایجاد یک مشکل ترافیکی می‌شه، پس با توجه به نقش حساس آدم‌ها نمیشه بی توجه به عامل آدم و اهمیت اون در مسئله ترافیک، برنامه ریزی و راه حل مناسبی ارائه کرد. آدم از دیدگاه آیین نامه راهنمایی و رانندگی شامل راننده و پیاده هست. بند ۵۶ ماده ۱، آیین نامه راهنمایی و رانندگی، راننده رو اینجور تعریف می‌کنه: کسی که هدایت وسیله نقلیه موتوری و غیر موتوری و ضمنا حرکت دادن حیوانات رو به شکل واحد یا گله و رمه بر عهده داشته باشه.
طبق بند ۱۸ ماده ۱ آیین نامه راهنمایی و رانندگی، پیاده اینجور تعریف می‌شه: شخصی غیر سوار که بی استفاده از هیچ نوع وسیله نقلیه موتوری یا غیر موتوری حرکت نشون میده و یا اقدام به جا بجایی کالسکه، چرخ دستی، لباس دان، سبدای چرخ دار و مثل اون نشون میده.
۲-۳-۳-۲-وسیله نقلیه
با توجه به پیشرفت علم و تکنولوژی و تولید خودرو یکی از ارکان تشکیل دهنده ترافیک وسیله نقلیه هست. که اینجا به تقسیم وسایل نقلیه پرداخته شده :
الف- وسیله نقلیه خصوصی: به غیر از اتومبیل که مهم‌ترین وسیله نقلیه خصوصی مسافرین در شهرها به حساب میان وسایل نقلیه دیگری مثل دوچرخه و موتور سیکلت رو میشه از وسایل نقلیه خصوصی حساب کرد.
ب- وسیله نقلیه عمومی: وسیله نقلیه عمومی به وسیله ای گفته می‌شه که مورد جا به جای و حمل و نقل مسافر و کالا قرار میگیره. وسیله نقلیه عمومی در شهرها عمو ما اتوبوس، مترو و تاکسی هست.
بند ۹۹ ماده ۱ آیین نامه راهنمایی و رانندگی وسیله نقلیه رو اینجور تعریف می‌کنه: وسایل موتوری و غیر موتوری و موتور سیکلت که واسه جابجایی آدم و کالا در راه به کار می‌رود.
۲-۳-۳-۳-راه
طبق بند ۷۵ ماده ۱ آیین نامه راهنمایی و رانندگی راه یعنی : همه سطح خیابون، جاده، کوچه و کلیه معابری که واسه عبور و مرور عموم اختصاص داده می‌شه. خود راه هم به زیر مجموعه‌هایی طبق آیین نامه تقسیم می‌شه که شامل آزاد راه، بزرگراه، جاده، خیابون و کوچهه (عربانی، ۱۳۸۲).
۲-۳-۴- تعریف سرعت
سرعت میزان حرکت رو نشون می ده و یعنی فاصله پیموده شده در واحد زمان و واحد اون کیلومتر بر ساعت هست. (شاهی ۱۳۸۳) طبق تعریف دایره‌المعارف ویکی‌پدیا سرعت، یک اندازه گیری ورداری، از مقدار و جهت جابجاییه. مقدار مطلق بزرگی سرعت، تندی نامیده می‌شه.
سرعت رو ضمنا میشه به شکل میزان جابجایی تعریف کرد. (ویکی پدیا) در آیین نامه راهنمایی و
رانندگی پذیرفته شده ۱۳۸۴ سرعت به دو نوع مطرح می‌شه:۱-سرعت مقرره ۲- سرعت مطمـئنه.
۲-۳-۴-۱-سرعت مقرره
سرعتی که طبق مفاد ماده ۱۲۶ آیین نامه راهنمایی و رانندگی واسه معابر مختلف تعیین گردیده
و کلیه رانندگان موظف به رعایت اون می‌باشن. عدول و تجاوز از سرعت مقرره تخلف رانندگی حساب و انجام دهنده مستوجب جریمه برابر جدول میزان جرایم تخلفات رانندگی هستش.
۲-۳-۴-۱-۱-سرعت مجاز وسیله نقلیه در شهرها و مناطق مسکونی
الف – معابر شریانی درجه ۱: در آزادراه‌ها کمه کم ۷۰ و بیشترین حد ۱۲۵ کیلومتر در ساعت و در بزرگراه‌ها ۱۰۰ کیلومتر در ساعت
ب- معابر شریانی درجه ۲: در خیابون‌های شریانی اصلی بیشترین حد ۶۰ کیلومتر در ساعت و فرعی بیشترین حد ۵۰ کیلومتر در ساعت
ج- معابر محلی و میدون‌ها: بیشترین حد سرعت ۳۰ کیلومتر در ساعت (آیین نامه راهور)
۲-۳-۴-۱-۲-سرعت در راه‌های بیرون شهر و مناطق غیر مسکونی
الف- آزادراه‌ها کمه کم ۷۰ و بیشترین حد ۱۲۰ کیلومتر در ساعت
ب – بزرگراه‌ها بیشترین حد ۱۱۰ کیلومتر در ساعت
ج – جاده‌های اصلی روز ۹۵ کیلومتر در ساعت و شب ۸۵کیلومتر در ساعت
د – جاده‌های فرعی روز ۸۵ کیلومتر در ساعت و شب ۷۵ کیلومتر در ساعت (ابلاغیه شماره /۱۱۱۹۸۹۹ مورخ ۱۳۸۴/۱۱/۰۲ وزارت راه و ترابری،روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران)
۲-۳-۴-۲-سرعت مطمئنه
سرعتیه که راننده باید متناسب با شرایط جوی، راه و نوع محل مورد تردد به خاطر حفظ آمادگی مقابله با خطرات احتمالی انتخاب کنه. رعایت سرعت مطمئنه باعث افزایش توانایی راننده واسه جلوگیری از بروز تصادفات می‌شه. میزان سرعت مطمئنه ثابت نبوده و وابسته به متغیرهای مندرج در مواد ۱۲۹ و ۱۳۰ آیین نامه راهنمایی و رانندگی متفاوته. به نحوی که سرعت صفر (توقف کامل) تا سرعت مقرره رو شامل می‌شه. (آیین نامه راهور)
۲-۳-۵-مدیریت سرعت
شامل دامنه ای از کارا با هدف ایجاد تعادل بین ایمنی و لیاقت سرعت وسیله نقلیه در شبکه
معابره. (سوری، ص ۵۵)
۲-۳-۶-مدیریت سرعت در نظام ایمن ترافیک
مدیریت سرعت هسته مرکزی نظام ایمنه که شامل تعیین و اجرای محدود کردن سرعت‌های متناسب هست. ضمنا هدف از تهیه اون، تشویق رانندگان به انتخاب سرعت مناسب با استفاده از آموزش و تبلیغاته. ً از استفاده از بعضی راه حل‌های مهندسی حمایت می کنن. هدف نظام ایمن، رسیدن به یک نظام حمل و نقل جاده ایه که خطاهای انسانی در اون باعث فوت یا مصدومیت شدین نشه.
هدف راه و روش نظام ایمن، به کمه کم رساندن شدت مصدومیت در زمان اتفاق تصادف هست. این نظام طبق این فرضیه استواره که کاربران راه نباید به دلیل خطای سیستم فوت شن. یک اصل در متن نظام ایمن اینه که مراقبت از زندگی و سلامت آدم‌ها از هر چیز دیگری مهم‌تره. (همون منبع، ص ۸۸)
۲-۳-۷-اهداف مدیریت سرعت
هدف مدیریت سرعت، کاهش تعداد تصادفات ترافیکی در راه‌ها، کاهش مصدومیت‌های شدین و مرگ به دلیل اون هست. (همون منبع، ص ۵۶)
۲-۳-۸-نتایج بدست اومده از مدیریت سرعت با راه و روش نظام ایمن
– محدود کردن سرعت ۳۰ کیلومتر در ساعت در مناطق مسکونی که بافت ترافیکی اونا ترکیبی از
کاربران ضعیف راه و وسائط نقلیه موتوریه، استفاده شد.
– کاهش احتمال اتفاق برخوردهای جانبی کشنده در تقاطع‌ها (ساختن دوربرگردان بر تعبیه چراغ راهنما ارجحه و پیشنهاد می‌شه سرعت رسیدن به اینجا‌ها، زیر ۵۰ کیلومتر در ساعت باشه).
– کاهش احتمال اتفاق برخوردهای روبرو در راه های دو طرفه (مشکلات وسط جاده در راه‌های با حجم
ترافیک بالا باید استفاده شه یا بیشترین حد سرعت مجاز ۷۰ کیلومتر در ساعت). (همون منبع، ص ۶۱)
۲-۳-۹-امتیازات مدیریت سرعت طبق نظام ایمن
گسترش یک برنامه موفق مدیریت سرعت طبق روش نظام ایمن، منافع زیادی داره. روشن‌ترین
اونا حتماًٌ کاهش موارد فوت و زخم به دلیل تصادفات هست.
امتیازات ایمنی کاهش سرعت رانندگی عبارتند از:
زمان بیشتر واسه آگاه شدن از مخاطرات
کاهش فاصله طی شده در طول زمان عکس‌العمل به مخاطرات
کاهش فاصله توقف خودرو پس از ترمز
افزایش زمان و قدرت تصمیم گیری کاربران راه قبل از تصادف
افزایش شانس کاربران راه واسه خودداری از اتفاق یک تصادف
کاهش احتمال از دست دادن کنترل خودرو به وسیله راننده (همون منبع، ص ۶۳)
۲-۳-۱۰-دستورالعمل محدود کردن سرعت طبق نظام ایمن
دستورالعمل تعیین حدود مجاز سرعت می تونه از اصول یک نظام ایمن انجام شه. توجه به اینکه در چه وقت باید یک حدود سرعت مناسب رو استفاده کرد مهمه. راه و روش نظام ایمن پیشنهاد های زیر رو مورد توجه قرار می ده:
اگه قسمتی از راه، تعداد کاربران راه که روبروی خطرند زیاد باشن نمی‌بایست اونا رو روبروی خطرات به دلیل وسائط نقلیه ای که سرعت بالای ۳۰ کیلومتر در ساعت دارن، قرار داد.
سرنشینان وسائط نقلیه هیچ وقت نباید در تقاطع‌های قائم‌الزاویه روبروی تصادف جانبی با سرعت بیشتر از ۵۰ کیلومتر در ساعت قرار گیرند.
سرنشینان اتومبیل‌هایی که در جهت عکس هم و در راه‌هایی که به وسیله حفاظ از هم جدا
نشده‌ان در حال حرکت ان، اصلا نمی‌بایست روبروی سرعت بالای ۷۰ کیلومتر در ساعت
قرار گیرند.
اگه تیرهای چراغ برق، مخابرات و … بی محافظ در جاده هست، سرعت می‌بایست به ۵۰
کیلومتر در ساعت محدود شه. (همون منبع، ص ۱۲۲)
۲-۳-۱۱-چرا تمرکز بر سرعت؟
سرعت یک عامل خطر اصلی در مصدومیت‌های سوانح ترافیکی هست که هم روی بالاتر رفتن خطر بروز تصادفات جاده ای و هم روی شدت مصدومیت‌های به دلیل سوانح ترافیکی اثر می‌گذارد، چون با افزایش سرعت فاصله طی شده و مدت زمان عکس‌العمل راننده و هم فاصله مورد نیاز تا توقف وسیله نقلیه افزایش می‌یابد و در سرعت بالا اشتباهات رانندگی بیشتر میشه.
۸۱۳۴۳۵۲۳۱۹۰۲۰۰۰اقشار ضعیف استفاده کنندگان از راه‌ها مثل عابر ین پیاده، رانندگان موتور سیکلت و دوچرخه، هنگام تصادم با وسایط نقلیه موتوری در خطر بیشتری از آسیب‌های خیلی بد و یا کشنده می‌باشن. احتمال کشته شدن یک عابر پیاده در برخورد با یک وسیله نقلیه موتوری با افزایش سرعت به طور چشم گیری افزایش می‌یابد تحقیقات نشون میدن که عابران پیاده در برخورد با یک خودرو که با سرعت ۳۰ کیلومتر در ساعت در حرکته زنده می‌موند و در برخورد با خودرویی که با سرعت ۵۰ کیلومتر در ساعت در حرکته به احتمال ۸۰% کشته می شن.
شکل ۲-۲ احتمال بروز مصدومیت کشنده واسه یک عابر پیاده در برخورد با یک وسیله نقلیه موتوری (همون منبع، ص ۴۵)
۲-۳-۱۲-چطوری سرعت بر تصادفات ترافیکی و مصدومیت‌ها اثر می‌گذارد؟
بیشتر متخصصان ایمنی راه‌ها اتفاق نظر دارن که انتخاب سرعت نامناسب یکی از مهم‌ترین عوامل با استعداد کننده مرگ و میر جاده ای در سطح دنیاه که از اون به سرعت نامتناسب با وسیله نقلیه یا تندرانی تفسیر می‌شه. سرعت بالا به چند دلیل خطر اتفاق تصادف رو افزایش می ده: در سرعت بالا احتمال از دست دادن کنترل وسیله نقلیه به وسیله راننده بیشتر می‌شه. خطا در واکنش به موقع در برابر خطرات افزایش می‌یابد و باعث می‌شه بقیه کاربران راه در آزمایش سرعت وسیله نقلیه اشتباه کنن. مدت زمان عکس‌العمل راننده و ترمز کردن، در سرعت بالا طولانی‌تر هستش. بررسی‌ها و تحقیقات انجام شده نشون می ده در بیشتر از یک سوم تصادفات باعث فوت، سرعت بالا نقش داشته. (همون منبع، ص ۴۶)
۲-۳-۱۳-مدل نیرو
مدل نیرو برآوردیه از اثر تغییرات در متوسط سرعت بر میزان بروز و شدت تصادفات. این مدل اشاره می‌کنه که ۵% افزایش در متوسط سرعت باعث ۱۰% افزایش در تصادفات جرحی و ۲۰% افزایش در تصادفات فوتی می‌شه. این رابطه از قوانین فیزیکی و توانایی هوشی راننده و سرنشین واسه مقابله با شرایط غیر منتظره (اما قابل پیش بینی) برگرفته شده. در سرعت‌های بالاتر، سرعت ضربه تصادف بیشتر می‌شه پس نیرویی که به وسیله نقلیه و سرنشینان وارد می‌شه افزایش می‌یابد و در سرعت‌های بالاتر، کاربران راه زمان کمتری واسه نشون دادن عکس‌العمل‌های محافظتی دارن. (همون منبع، ص ۵۲)
واسه سرعت‌های منبع مختلف وقتی میانگین سرعت ۱ کیلومتر در ساعت کم بشه.
جدول ۲-۱ : استفاده از مدل نیرو
درصد کاهش در تصادفات در ازای ۱ کیلومتر در ساعت کاهش در میانگین سرعت
سرعت منبع به کیلومتر در ساعت ۵۰ ۶۰ ۷۰ ۸۰ ۹۰ ۱۰۰ ۱۱۰ ۱۲۰
تموم تصادفات جرحی ۰/۴ ۳/۳ ۸/۲ ۵/۲ ۲/۲ ۰/۲ ۸/۱ ۷/۱
تصادفات شدین و فوتی ۹/۵ ۹/۴ ۲/۴ ۷/۳ ۳/۳ ۰/۳ ۷/۲ ۵/۲
تصادفات فوتی ۸/۷ ۵/۶ ۶/۵ ۹/۴ ۴/۴ ۹/۳ ۶/۳ ۳/۳
واسه سرعت‌های منبع مختلف وقتی میانگین سرعت ۲ کیلومتر در ساعت کم بشه.
.جدول ۲-۲ : استفاده از مدل نیرو (همون منبع، ص ۶۴)
درصد کاهش در تصادفات در ازای ۲ کیلومتر در ساعت کاهش در میانگین سرعت
سرعت منبع به کیلومتر در ساعت ۵۰ ۶۰ ۷۰ ۸۰ ۹۰ ۱۰۰ ۱۱۰ ۱۲۰
تموم تصادفات جرحی ۸/۷ ۶/۶ ۶/۵ ۹/۴ ۴/۴ ۰/۴ ۶/۳ ۰/۳
تصادفات شدین و فوتی ۵/۱۱ ۷/۹ ۳/۸ ۳/۷ ۵/۶ ۹/۵ ۴/۵ ۹/۴
تصادفات فوتی ۱/۱۵ ۷/۱۲ ۹/۱۰ ۶/۹ ۶/۸ ۸/۷ ۱/۷ ۵/۶
۲-۳-۱۴-رفتار راننده
خیلی حیاتیه که فرق بین کار آیی راننده با رفتار راننده تشخیص داده شه- کار آیی راننده، کاری که راننده می تونه بکنه و به علم- مهارت، توانایی‌های ادراکی و تشخیص راننده مربوط می‌شه. اما رفتار راننده، کاریه که راننده انجام می ده. یک عنصر اساسی در رفتار راننده انتخاب سرعت حرکته. افزایش سرعت میزان خطر تصادف، زخمی شدن و کشته شدن رو افزایش می ده. ضریب این رابطه خیلی بالاه یک افزایش کوچیک در سرعت به افزایش بزرگی در
میزان خطر منجر می‌شه. اگه سرعت به اندازه یک درصد زیاد شه، خطر فوت به اندازه ۴% تا ۱۲% افزایش پیدا می‌کنه.
تشخیص فرق بین کار آیی و رفتار راننده در ایمنی ترافیک یک بحث محوریه، چون رانندگی معمولی یک کار خود تنظیمه. به اون معنی که رانندگان خودشون سطح سختی کار رو انتخاب می‌کنه. از مهارت بالا میشه واسه منظورهای مختلفی استفاده کرد. افزایش مهارت رانندگی ممکنه باعث افزایش ایمنی نشه چون می تونیم از اون واسه مقاصدی مثل افزایش سرعت، پیشی گرفتن در موقعیت‌های بسته تر، یا انجام کارهای ثانویه بیشتر مثل صحبت با گوشی موبایل استفاده شه. بهر حال، یک راننده ممتاز که روش کنترل خودرو در زمان لغزش، یا تکنیک‌های پیشرفته کار با ترمز رو یاد گرفته، ممکنه در رانندگی به دنبال موقعیت‌هایی بشه که این مهارت‌ها رو به نمایش بزاره (ایونس،۱۹۹۱) به خاطر این کارشناسان بیشترین دلیل اتفاق تصادفات رو پس خطای راننده (عامل انسانی) میدونن.
۲-۳-۱۴-۱-روش‌های کنترل رفتار رانندگان
۲-۳-۱۴-۱-۱- کنترل رفتار کاربران جاده با توجه به پیامدها در رفتار اونا
شاید آسونترین و سریع‌ترین کاربرد مجبور رفتار واسه رسیدن به رفتار مطلوب از طرف کاربران جاده همون استفاده از نتیجه های مطلوب (تشویقی) و نا مطلوب (تنبیهی) باشه که اولی واسه داخلی کردن رفتارهای مطلوب و دومی واسه کاهش انگیزه در انجام رفتارهای پر خطر کاربرد داره. مشکل بنیادی اینجا اینه که بعضی رفتارهای پر خطر مثل سرعت بالا می تونن نتایج خیلی مطلوبی واسه راننده خطاکار به دنبال داشته باشن (مثلاًٌ باعث شن که راننده خطاکار دیر به قرار نرسه) و ضمنا نتیجه های نا مطلوبی هم همراه داشته باشن (مثل تصادف کردن). در این بین بیشترًٌ نتیجه های مطلوب محتمل‌تر از نتیجه های نا مطلوبن. حال مسئله اینه که چطوری میشه بین احتمال اتفاق نتیجه های مطلوب و نا مطلوب برابری برقرار کرد تا ایمن رانندگی کردن قدری با اهمیت‌تر شه. یکی از روش‌های عادی واسه کنترل و افزایش میزان ایمنی رانندگی در سرعت‌های بالا استفاده از مشکلات یا همون سرعت‌گیرهاه. اگه راننده با سرعت زیاد از روی این مشکلات عبور کنه، راحتی و آرامش سرنشینان خودرو به هم می‌خورد و اگه سرعت بالاتر باشه، چه بسا ممکنه صدماتی به خودرو وارد آید. ساخت این مشکلات هزینه زیادی نداره و می تونن به عنوان پاسخی به رفتار پر خطر رانندگانی که با سرعت بالا رانندگی می‌کنه تلقی شن. روش دیگری که از راه اون مهندسان می تونن به تنبیه رانندگانی بدن که با سرعت بالا رانندگی می کنن اینه که رانندگی کردن رو اونقدر واسه راننده سخت کنن تا ًٌ حرکت کردن با سرعت‌های بالا خیلی سخت شه. باریک کردن راه و ایجاد اختلاف سطح خط‌های مختلف یک راه مثل روش‌هاییه که این امکان رو واسه مهندسان فراهم میاره اما کلا مشکلی که در مورد این دو، یعنی تنبیه به دلیل رفتار پر خطر و تشویق رفتار نا مناسب در رانندگی هست اینه که در بیشتر مواقع این امکان وجود نداره تا رفتاری رو به طور کامل و همراه با نتیجه های اون تحت نظارت بذارن. دوربین‌های کنترل سرعت هم می تونه بخشی از راه حل‌ها باشه. (فولر، ص ۱۱۰)
۲-۳-۱۴-۱-۲- کنترل کاربران جاده با تکیه بر باعث‌های مقدماتی
باعث‌های مقدماتی شرایطی رو تعریف می کنن که طی اون شرایط رفتارهایی مشخص و به دنبال اون نتیجه های رفتاری مشخص شکل می‌گیرند. کاربران جاده بیشتر از نتیجه های نا مطلوب یک رفتار گریزانن چون این نتیجه های نا مطلوب از یک رفتار پر خطر ناشی می‌شن. وقتی راننده دوربین کنترل سرعت رو از دور می‌بیند سرعت خودرویش رو کنترل می‌کنه. به همین خاطر تابلوی راهنمایی و رانندگی که در اون نزدیک شدن به مانع (سرعت گیر و سرعت کاه) نشون داده می‌شه خود می تونه یک باعث تشخیص باشه. این جور علائم از پیش به راننده اخطار میدن که اگه با سرعت زیاد حرکت کنه، نتیجه های نامطلوبی در انتظار اون هستش. از دیگر علائمی که به شکل غیر مستقیم نسبت به نتیجه های نا مطلوب سرعت بالا اشاره می کنن نوارهایی در کف جادهن که این نوع اخطار دهنده‌ها لرزش و سر و صدا ایجاد می کنن. (همون منبع، ص ۱۱۲)
۲-۳-۱۴-۱-۳- کنترل به وسیله قانون
علاوه بر کنترل‌هایی که از خارج و محیط دور بر رفتار رانندگان اعمال می‌شن عامل کنترل کننده داخلی هم همراه با کنترل کنندهای بیرونی هست که اون پیروی از قانونه. میشه گفت قوانین، جملات و بیانیه‌هایین که اتفاق اونا در آینده محتمله. اگه این قوانین راحت، روشن و رو باشن، نه تنها می تونن روش خوبی واسه انتقال علم و آگاهی نسبت به وقایع محتمل هنگام رانندگی باشن که می تونن این علم رو بی اونکه گسترده مجبور به تجربه مستقیم اونا شه، به او منتقل سازند. مثلاًٌ قانون می‌گوید «در محل‌هایی مثل تقاطع‌ها یا پیچ‌هایی که اون طرف اونا رو نمی‌ببینن پیشی نگیرید». این جمله رو میشه به این توضیح هم بازنویسی کرد که «اگه تقاطعی هست که اون طرف تقاطع در دید شما نیس (باعث تشخیصی) اگر شما در این محل پیشی بگیرین (رفتار)، ممکنه با خودروی دیگری که از اون طرف تقاطع به طرف شما در حرکته تصادف کنین (نتیجه بد)». اگه اینجور تصور شه که پیروی از قانون ارتباطی با چیزی که به شکل طبیعی رخ می ده، نداره، اون وقت دیگر قوانین کنترل کننده رفتارها نخوان بود. بلکه این شرایط و احتمالات طبیعین که کنترل رفتار رو به عهده می‌گیرند. اگه راننده دریابد که با گذشتن از سرعت مجاز بی اونکه نتیجه های نا مطلوبی رو تجربه کنه می تونه به حرکت خود ادامه بده و سریع‌تر به مقصد برسه دیگر قوانین در کنترل رفتار اون نقشی نخوان داشت؛ بنابر این جریمه نمودن متجاوزین از قوانین اثر خیلی زیادی در کنترل رفتارها داره. نمونه این مسئله رو میشه در برخورد پلیس با آ پایانی که از سرعت مجاز در جاده‌ها تجاوز می‌کنه مشاهده کرد (بارگیری باعث‌های تشخیصی باید به شکلی باشن که صرف وجدشان مانع از تخلفات رانندگی شه و در استفاده از اونا مسئله نتیجه های نا مطلوبشون در درجه اول اهمیت قرار نداشته باشن. جنبه های بازدارنده ای باعث‌ها باید بیشتر از جنبه های تنبیهیشون مورد توجه بگیره). (همون منبع، ص ۱۱۶)
۲-۳-۱۵-آروم سازی ترافیک
طبق تعریف انجمن مهندسان حمل و نقل آمریکا آروم سازی ترافیک یعنی اعمال تغییرات در راه راه، نصب مشکلات و حفاظ‌ها و انجام دیگر کارا فیزیکی به خاطر کاهش سرعت و یا حجم ترافیک عبوری با هدف تأمین ایمنی و کاهش میزان خطر تصادفات. (بهبهانی، ۱۳۷۳)
آروم سازی جریان ترافیک که مدیریت ترافیک هم نامیده می‌شه به راهبردها و طراحی‌های مختلفی می پردازدکه هدف اون کاهش سرعت و حجم ترافیک در یک خیابون خاصه. آروم سازی ترافیک از اصلاحات جزئی یک خیابون تا طر احی دوباره شبکه خیابانی رو پوشش می ده، مقادیر کاهش سرعت ایجاد شده با استفاده از روش‌های آروم سازی در معابر شریانی ۱۵ تا ۳۰ کیلومتربرساعتو در معابر بزرگراهی درون شهری تا ۱۵ کیلومتربرساعت و معابر برون شهری تا ۲۰ کیلومتربرساعت پیشنهاد می شوداز طرفی آروم سازی، وجود کمه کم سرعتی برابر با ۱۵ کیلومتر بر ساعت بین سرعت عملکردی و سرعت مجاز راه هست (تن زاده، ص ۲۷)
۲-۳-۱۵-۱-تاریخچه آروم سازی ترافیکتاریخچه استفاده از روش‌های آروم سازی ترافیک در اروپا از آخرای ده ۶۰ میلادی با حرکتی خیلی آهسته شروع شد. شهروندان ناراضی در هلند بعضی خیابون‌های مسکونی رو روبروی رفت و اومد خودروها بسته کردن. این حرکت به طراحی خیابون‌هایی با عنوان «خیابون‌های آهسته در اروپا» در آخرای ده ۷۰ رسید. بیشترین حد سرعت در این جور خیابون‌ها بین ۲۰ تا ۳۰ مایل بر ساعت بود. برنامه آروم سازی ترافیک با وضع قوانینی واسه اتوبان‌های داخل شهری در بعضی شهرهای آلمان و دانمارک در ده ۸۰ میلادی ادامه پیدا کرد. در همین زمان طرح‌هایی واسه اصلاح راه‌های شریانی داخل شهری در آلمان و فرانسه اجرا شدن. در آمریکا مطالعاتی در این مورد در ده ۶۰ و ۷۰ در مناطقی مثل سیاتل و برکلی انجام شد. اولین تحقیقات ملی و رسمی روی آروم سازی در حدود ده ۸۰ تکمیل شد. این تحقیق نتیجه مطالعه و تحقیق در مورد نیازای مردم در مناطق مسکونی در مورد رفت و اومد وسایل نقلیه بود. ضمنا تحقیقاتی در مورد سرعت کاه‌ها و نتایج استفاده از اونا و موارد قانونی در ارتباط انجام شد. تقریباً ۲۰ سال بعد با در دست بودن نتایج اعمال بعضی قوانین، اداره کل بزرگراه‌های آمریکا تحقیقات دیگری رو در سال ۱۹۹۸ شروع کرد که به نام Traffic Calming: State of the Practice به وسیله Reid Ewing منتهی شد. در مقایسه با تحقیقات ده ۸۰ این تحقیق به آروم سازی در اندازه ای بزرگ‌تر از مناطق مسکونی، وسیله آروم سازی پیشرفته تر در مقایسه با سرعت‌ کاه‌ها و هم مسائل قانونی و سیاسی گسترده تر نسبت به اون زمان می‌پردازد. (سایت مربوط به مرکز اطلاعات علمی و تخصصی حمل و نقل و ترافیک)
۲-۳-۱۵-۲-اهداف آروم سازی ترافیک
کلا هدف اصلی آروم سازی ترافیک، افزایش سطح ایمنیه. بقیه اهداف آروم سازی ترافیک که عمو ما مربوط به ایمنی هست به توضیح زیره:
کاهش سرعت وسایل نقلیه
کاهش تداخل ترافیک اعمال محدود کردن‌های ترافیکی
کاهش تعداد و شدت تصادفات
کاهش میزان تخلفات
افزایش ایمنی عابران پیاده و دوچرخه‌سواران
کاهش حجم ترافیک
اعمال محدود کردن‌های ترافیکی
با اینکه واژه آروم سازی ترافیک، معنی جدیدی نیس، اما در سال‌های گذشته بیشتر مورد توجه مسئولان امر ترافیک قرار گرفته و کارا مربوط به اون در نقاط مختلف دنیا کاربردی‌تر شده. روش‌ها و طرح‌های آروم سازی ترافیک در چارچوب تأمین ایمنی در هر منطقه علاوه بر افزایش ایمنی راه و کاهش خطر تصادفات باعث کاهش آلودگی‌های زیست محیطی هم می‌شه. به خاطر این آروم سازی ترافیک در مناطق مختلف شهری و بین شهری مورد توجه ویژهه. (جزوه آموزشی معرفی انواع لوازم ایمنی و کنترل شهری، شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور، سومین دوره آموزشی دبیران شورای ترافیک استانهای کشور، تهران،۱۳۸۶)
۲-۳-۱۵-۳-لوازم آروم سازی ترافیک
لوازم آروم سازی ترافیک شامل دو بخش لوازم کنترل حجم و لوازم کنترل سرعته. ضمنا در بعضی موارد از طرح‌های ترکیبی استفاده می‌شه. در ادامه به معرفی این لوازم پرداخته می‌شه. (همون منبع)
۲-۳-۱۵-۳-۱-لوازم کنترل حجم
کنترل حجم شامل اقداماتیه که حجم وسایل نقلیه رو در یک خیابون کم می کنه. راه‌بندها، بسته کنندهای تموم عرض خیابون، نیم راه‌بندها، بسته کنندهای نیمه عرض خیابون، راه‌بندهای قطری، انحراف دهندهای قطری، رفوژهای میانی و جزیره ها گردشی از اون جملهن. (احدی، ۱۳۹۰، ص ۶۸۲ تا ۶۸۵)
۲-۳-۱۵-۳-۱-۱-راه‌بندها، بسته کنندهای تموم عرض خیابون
مشکلاتین که کل عرض خیابون رو روبروی ترافیک عبوری می‌بندند طوری که فقط امکان تردد عابران پیاده هست. این مشکلات می تونه به شکل جزیره ها فضای سبز، دروازه‌ها، نردهای عرضی u شکل و دیگر مشکلات که کمتر از عرض وسایل نقلیه سواری معبر رو باز می ذارن اجرا شه.
(همون منبع)
۴۱۹۱۰-۳۸۱۰۰۰۳۰۳۸۴۷۵۱۹۶۸۵۰۰
شکل ۲-۳-شکل راهبند
۲-۳-۱۵-۳-۱-۲-نیم راه بندها، بسته کنندهای نیمه عرض خیابون
۲۸۶۷۰۲۵۱۷۱۱۹۶۰۰۰-۲۷۳۰۵۱۷۰۳۰۷۰۰۰موانعین که واسه خیابون‌های دو طرفه به کار می‌روند. بعضی وقتا به این مشکلات بسته کنندهای جزئی هم میگن. هروقت دو بسته کننده نیمه عرض خیابون، در دو خروجی یک امتداد تقاطع اجرا شن، یک شبه منحرف کننده به وجود خواهد اومد که با حذف دسترسی جریان ترافیک به این خروجی‌ها باعث کاهش تداخل ترافیکی در تقاطع می‌شه. (همون منبع)
شکل ۲-۴-شکل نیم راهبند
۲-۳-۱۵-۳-۱-۳-انحراف دهندهای قطری
-۸۵۷۲۵۹۰۱۰۶۵۰۰۲۷۳۱۷۷۰۹۴۶۷۸۵۰۰ مشکلاتین که به طور قطری در تقاطع قرار گرفته و حرکات مستقیم در تقاطع رو حذف می‌کنه. این مشکلات رو انحراف دهندهای کامل هم می‌نامند. (همون منبع)
شکل ۲-۵-شکل راهبند قطری
۲-۳-۱۵-۳-۱-۴-رفوژای میانی
-۲۸۱۳۰۵۱۳۱۰۶۴۰۰۰۲۷۳۷۴۸۵۱۳۱۰۶۴۰۰۰این مشکلات به شکل جزیره ها برجسته این که در امتداد خط مرکزی خیابون قرار گرفته و یا در طول تقاطع امتداد دارن و حرکت مستقیم خیابون متقاطع رو بسته می‌کنه. این رفوژای میانی رو بعضی وقتا منحرف کننده میانی یا منحرف کننده جزیره ای هم می‌نامند. (همون منبع)
شکل ۲-۶- رفوژهای میانی
۲-۳-۱۵-۳-۱-۵-جزیره ها گردشی
به شکل جزیره ها برجسته در رویکردای تقاطع‌ها به کار می‌روند و مانع از انجام بعضی حرکات می‌شن. بیشتر اونا جزیره ها گردش به راست نامیده می‌شن. (همون منبع)
۲۹۱۵۲۸۵۳۱۰۵۱۵۰۰-۵۷۱۵۰۳۱۵۵۹۵۰۰
شکل ۲-۷- جزیره ها گردش
۲-۳-۱۵-۳-۲-لوازم کنترل سرعت
این لوازم شامل لوازم عمودی و افقی کنترل سرعت و باریکه راه‌ها می‌شن.
۲-۳-۱۵-۳-۲-۱ لوازم عمودی کنترل سرعت
وسایل عمودی کنترل سرعت، قسمت‌های برجسته راهن که باعث پایین آوردن سرعت وسایل نقلیه می‌شن. این وسیله ها شامل سرعت کاه‌ها (کوهان راه)، سرعت کاهای تخت، سرعت کاه بالشتکی، گذرگاه‌های برجسته عابر پیاده، تقاطع‌های برجسته، و روسازی‌های سنگفرش شده و خطوط لرزاننده هست. (همون منبع)
۱- سرعت کاه
سرعت کاهای ایمن، مقاطع برجسته کوهان شکلن که به خاطر کاهش سرعت، در عرض خیابون‌ها به کار می‌روند. این نوع از سرعت کاه‌ها معمولاً از جنس آسفالت یا پلاستیک فشرده ساخته و اجرا می‌شه. لازم به توضیحه که هروقت سرعت کاه با عرض کمتر از ۸/۱ متر اجرا شه، عنوان سرعت گیر یا سرعت شکن به اون تعلق میگیره. (همون منبع)
۲۷۷۱۱۴۰۳۹۸۱۴۵۰۰-۱۹۰۵۴۰۸۳۰۵۰۰ شکل ۲-۸-سرعت کاه
-۱۹۰۵۲۴۱۴۹۰۵۰۰۲۸۶۱۹۴۵۲۳۹۴۵۸۵۰۰
شکل ۲-۹- سرعت گیر
۲- سرعت کاه تخت
این سرعت کاه دارای مقطع عرضی ذوزنقه ای هست که از دو قسمت شیب دار در اول و انتها و سطح تخت در قسمت میانی تشکیل شده. اجرای قسمت تخت باعث می‌شه که سرعت طرح بالاتری نسبت به سرعت کاهای معمولی داشته باشه. .(همون منبع)
۳۱۶۲۹۳۵۴۳۱۸۰۰۰۸۲۵۵۴۳۱۸۰۰۰
شکل ۲-۱۰- سرعت کاه تخت
۳- سرعت کاه بالشتکی
بزرگ‌ترین ایرادی که به سرعت گیر و سرعت کاه وارده، ایجاد تأخیر در عملیات کمک رسانی وسایل نقلیه اورژانسی مثل آمبولانس یا اتومبیل‌های آتیش نشانیه. همین امر باعث شد سرعت کاه بالشتکی به عنوان یه جور از سرعت کاه که این مشکل رو تا حدودی حل کرده، معرفی شه. سرعت کاه بالشتکی در دسته بندی وسیله کنترل سرعت قرار میگیره. هر بالشتک از چند سرعت کاه معمولی که با فاصله در یک خط در عرض خیابون نصب می‌شه، تشکیل می‌شه. اونا در یک سری چند تایی در طول یک خیابون نصب می‌شن. طراحی سرعت کاه به این شکل باعث می‌شه که رانندگان اتومبیل‌های معمولی مجبور شن سرعت خود رو کم کنن چون فاصله بین بالشتک‌ها به اندازه ای طراحی می‌شه که در هر صورت یک یا دو چرخ اتومبیل از روی اونا رد می‌شه. از آنجایی که طول اکسل در اتومبیل‌های اورژانس (مثل آتیش نشانی) بیشتر از اتومبیل‌های معمولیه، این نوع وسایل نقلیه می تونن بی نیاز به کم کردن سرعت از بین بالشتک‌ها عبور کنن و پس تأخیر زیادی در سرویس دهی اونا ایجاد نمی‌شه. با وجود پیشرفت‌های زیاد در مورد کنترل سرعت، استفاده از بالشتک‌ها به دلیل اثر مثبت در کاهش سرعت اتومبیل‌ها بی ایجاد تأخیر در سرویس دهی اتومبیل‌های اورژانسی، به سرعت در حال گسترشه. (سایت مربوط به مرکز ۲۸۴۱۶۲۵۸۸۷۰۹۵۰۰۱۷۷۸۰۹۰۷۴۱۵۰۰اطلاعات علمی و تخصصی حمل و نقل و ترافیک)
شکل ۲-۱۱- سرعت کاه بالشتکی
۴- گذرگاه برجسته عابر پیاده
-۱۴۰۹۷۰۹۵۳۱۳۵۰۰۲۶۸۱۶۰۵۹۵۳۱۳۵۰۰هرگاه سرعت کاه تخت به خاطر عبور عرضی عابر پیاده نشونه گذاری و خط کشی شه این عنوان به اون تعلق میگیره.
شکل ۲-۱۲- گذرگاه برجسته عابر پیاده
۵- تقاطع‌های برجسته
۲۹۶۲۹۱۰۱۷۰۵۶۱۰۰۰۲۶۰۳۵۱۷۹۷۰۵۰۰۰در این حالت کل سطح تقاطع برجسته می‌شه و اختلاف تراز بین سطح تقاطع و سطح رویکردهای منتهی به اون با استفاده از اجرای رمپا در رویکردهای تقاطع حل می‌شه. جنس قسمت برجسته از آجر یا مصالح ویژهه. این وسیله ها سرعت کاهای تقاطعی نامیده می‌شن که معمولاً تا سطح پیاده رو بالا میاد.
شکل ۲-۱۳- تقاطع‌های برجسته
۶- تفاوت رو سازی به وسیله سنگفرش نمودن
در این اقدام قسمت مورد نظر از سطح یک معبر رو با استفاده از آسفالت رنگی یا پوشش بتنی و دیگر
مصالح ویژه جدا می کنن. این طرح علاوه بر کنترل سرعت وسایل نقلیه، حرکت ایمن عابران پیاده و


مرداد ۹ ۱۳۹۶

– (۱۷)

دانشگاه علامه طباطبایی
دانشکده علوم اجتماعی
پایان نامه کارشناسی ارشد گروه مددکاری اجتماعی
موضوع تحقیق :
نقش حمایت اجتماعی در میزان سلامت روان کارمندان جوان شهرداری تهران
استاد راهنما : آقای دکتر سید احمد حسینی
استاد مشاور: خانم دکتر طلعت اللهیاری
استاد داور: آقای دکتر حسین یحیی زاده
دانشجو: سمانه دودمان فیروزسالاری
۱۳۸۸
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده …………………………………………………………………………………………………………………………………
۱فصل اول:کلیات تحقیق۱۱-۱مقدمه :۱۱-۲بیان مسئله:۱۱-۳انگیزه پژوهشگر:۲۱-۴هدف اصلی تحقیق:۳۱-۵ضرورت و اهمیت تحقیق:۳۲فصل دوم: ادبیات تحقیق۶۱-۲مقدمه:۶۲-۲ادبیات نظری تحقیق۶۲-۲-۱حمایت اجتماعی۶۲-۲-۱-۱ابعاد و انواع حمایت اجتماعی۷۲-۲-۱-۲منابع حمایت اجتماعی۱۰۲-۲-۱-۳کارکردهای حمایت اجتماعی۱۰۲-۲-۱-۴عوامل مؤثردر بهره مندی از حمایت اجتماعی۱۱۲-۲-۱-۵ نظریه های حمایت اجتماعی۱۲۱٫۵٫۱٫۲٫۲تئوری های شکل گیری روابط۱۲۱٫۱٫۵٫۱٫۲٫۲ رویکرد های مبادله و انصاف :۱۲تئوری وابستگی متقابل کلی و تیبات۱۳تئوری انصاف هاتفیلد۱۳مدل سرمایه گذاری راسبالت۱۴۲٫۱٫۵٫۱٫۲٫۲رویکرد رشد مرحله ای رابطه۱۴ مدل شکل گیری و گسترش رابطه لوینگر و استوک۱۴ تئوری نفوذ اجتماعی آلتمن و تیلور۱۵۳٫۱٫۵٫۱٫۲٫۲رویکرد علی تعاملی………………………….۱۶مدل علی تعاملی زوجی…۱۶۴٫۱٫۵٫۱٫۲٫۲رویکرد تقویت۱۶مدل شرطی سازی کلاسیک لات و لات:۱۶۵٫۱٫۵٫۱٫۲٫۲رویکرد هماهنگی شناختی۱۷تئوری سازماندهی شناختی هایدر۱۷تئوری توازن نیوکامب۱۷۲٫۵٫۱٫۲٫۲ تئوری های حمایت اجتماعی۱۷۱٫۲٫۵٫۱٫۲٫۲مدلهای مربوط به میزان تغییر در اندازه و جهت حمایت اجتماعی در دوره های زندگی۱۸تئوری کناره گیری از رابطه۱۸تئوری بانک حمایتی۱۸ مدل کمبود………۱۹۲٫۲٫۵٫۱٫۲٫۲مدلهای مربوط به پیامدهای حمایت اجتماعی بر سلامتی۱۹مدل تأثیر مستقیم( کلی) حمایت۲۰مدل تأثیر غیر مستقیم حمایت( فرضیه سپر/ضربه گیر)۲۰۳٫۲٫۵٫۱٫۲٫۲ مدلهای مربوط به نحوه کسب حمایت اجتماعی بر حسب اولویت در رابطه ، جایگزین های روابط از دست رفته یا توافق در روابط۲۱مدل سلسله مراتبی- جبرانی۲۱مدل تخصیص وظیفه۲۱مدل تخصیص کارکردی۲۱مدل هم چینی مناسب استرس و حمایت اجتماعی۲۲۴٫۲٫۵٫۱٫۲٫۲مدلهای مربوط به کاهش یا افزایش حمایت اجتماعی ناشی از تغییر در تعداد پیوندها،عضویت ها و هویت های اجتماعی۲۲تئوری انسجام اجتماعی۲۲فرضیه انباشت هویتی۲۳تئوری شبکه…۲۳۲-۲-۲سلامت روان۲۹۲-۲-۲-۱عوامل مؤثر بر سلامت روان۳۰۱٫۱٫۲٫۲٫۲سن و سلامت روان:۳۰جوانان و سلامت روان۳۰۲٫۱٫۲٫۲٫۲پایگاه اجتماعی- اقتصادی و سلامت روان۳۱۳٫۱٫۲٫۲٫۲شغل و سلامت روان۳۲۴٫۱٫۲٫۲٫۲تأهل و سلامت روان۳۳۲-۲-۲-۲نظریه های سلامت روان۳۴۱٫۲٫۲٫۲٫۲سلامت روان از دید گاه جامعه شناسی۳۴۲٫۲٫۲٫۲٫۲دیدگاههای روانشناسی:۳۴دیدگاه روانکاوی۳۴دیدگاه گشتالتی۳۴دیدگاه انسان گرایی۳۵دیدگاه روانی، اجتماعی،زیستی۳۵دیدگاه شناختی:۳۷۲-۳ادبیات تجربی تحقیق۳۷۲-۳-۱پیشینه تحقیق در ایران(سوابق پژوهشی داخلی)۳۷۲-۳-۲پیشینه تحقیق درکشورهای خارجی (سوابق پژوهشی خارجی)۳۹۴-۲چارچوب نظری تحقیق۴۰۲-۴-۱فرضیات پژوهش۴۳۳فصل سوم: روش تحقیق۴۶۳-۱مقدمه :۴۶۳-۲روش پژوهش۴۶۳-۳جمعیت مورد مطالعه۴۷۴-۳روش نمونه گیری و حجم نمونه آماری۴۸۳-۵واحد پژوهش۴۹۳-۶روش جمع آوری داده ها۴۹۳-۷ابزار پژوهش و اعتبار و روایی۴۹۳-۷-۱پرسشنامه حمایت اجتماعی کاترونا و راسل:۴۹۳-۷-۲پرسشنامه سلامت عمومی گلدبرگ:۵۱۸-۳روش تجزیه و تحلیل داده ها۵۳۳-۹تعاریف مفاهیم اصلی پژوهش۵۴۳-۹-۱جوان۵۴۳-۹-۲حمایت اجتماعی۵۵۳-۹-۳سلامت روان:۵۸نشانه های جسمانی(شکایات جسمانی)۵۸اضطراب و بی خوابی ۵۹اختلال در کارکرد اجتماعی۶۰افسردگی……….۶۱۳-۹-۴میزان تحصیلات۶۱۳-۹-۵میزان درآمد ماهیانه۶۲۳-۹-۶جنس۶۲۳-۹-۷وضعیت تاهل۶۲۴فصل چهارم:تجزیه وتحلیل اطلاعات۶۵۴-۱مقدمه۶۵۴-۲آمار توصیفی۶۶-۲-توزیع فراوانی جنسیت۶۶۴-۲-۲توزیع فراوانی سن۶۷۴-۲-۳توزیع فراوانی تحصیلات۶۸۴-۲-۴توزیع فراوانی وضعیت تاهل۶۹۴-۲-۵توزیع فراوانی درآمد۷۰۴-۲-۶توزیع فراوانی وضعیت استخدامی۷۱۴-۲-۷توزیع فراوانی سمت شغلی۷۲۴-۲-۸توزیع فراوانی پایگاه اقتصادی و اجتماعی۷۳۴-۲-۹توزیع فراوانی پیوند قابل اطمینان با دیگران۷۴۴-۲-۱۰توزیع فراوانی وابستگی……………………………….۷۵۴-۲-۱۱توزیع فراوانی راهنمایی و اطلاعات…………………۷۶۴-۲-۱۲توزیع فراوانی فرصت برای رشد و پرورش۷۷۴-۲-۱۳توزیع فراوانی انسجام اجتماعی……………………..۷۸۴-۲-۱۴توزیع فراوانی اطمینان از ارزشمندی………………..۷۹۴-۲-۱۵توزیع فراوانی حمایت اجتماعی……………………..۸۰۴-۲-۱۶توزیع فراوانی نشانه های جسمانی………………….۸۱۴-۲-۱۷توزیع فراوانی اضطراب و بی خوابی………………۸۲۴-۲-۱۸توزیع فراوانی اختلال در کارکرد…………………..۸۳۴-۲-۱۹توزیع فراوانی افسردگی…………………………………..۸۴۴-۲-۲۰توزیع فراوانی سلامت روان……………………………۸۵۴-۳آمار استنباطی۸۶۴-۳-۱بررسی فرضیه شماره یک۸۶۴-۳-۲بررسی فرضیه شماره دو۱۰۲۴-۳-۳بررسی فرضیه شماره سه۱۰۴۴-۳-۴بررسی فرضیه شماره چهار۱۰۶۴-۳-۵بررسی فرضیه شماره پنج۱۰۸۴-۳-۶بررسی فرضیه شماره شش۱۱۱۴-۳-۷بررسی فرضیه شماره هفت۱۱۳۴-۳-۸بررسی فرضیه شماره هشت۱۱۵۵فصل پنجم: نتیجه گیری وپیشنهادات۱۱۹۵-۱مقدمه:۱۱۹۵-۲نتایج پژوهش۱۱۹۵-۲-۱نتایج به دست آمده از فرضیه شماره یک۱۱۹۵-۲-۲نتایج به دست آمده از فرضیه شماره دو۱۲۰۵-۲-۳نتایج به دست آمده از فرضیه شماره سه۱۲۱۵-۲-۴نتایج به دست آمده از فرضیه شماره چهار۱۲۱۵-۲-۵نتایج به دست آمده از فرضیه شماره پنج۱۲۲۵-۲-۶نتایج به دست آمده از فرضیه شماره شش۱۲۲۵-۲-۷نتایج به دست آمده از فرضیه شماره هفت۱۲۳۵-۲-۸نتایج به دست آمده از فرضیه شماره هشت۱۲۳۳-۵پیشنهادات پژوهش۱۲۴۵-۳-۱پیشنهادات کاربردی۱۲۴۵-۳-۲پیشنهادات پژوهشی۱۲۵۵-۴محدودیتهای پژوهش۱۲۵ پیوست های تحقیق…………………………………………………………………………………………………….۱۲۷
منابع فارسی……………………………………………………………………………………………………………………………..۱۲۸
منابع لاتین………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۳۰
پرسشنامه …………………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۳۱
چکیده انگلیسی………………………………………………………………………………………………………..۱۳۶
فهرست اشکال:
شکل ‏۲۱ طیف شکل گیری و گسترش رابطه لوینگر و اسنوک۱۵شکل ‏۲۲ مراحل رشد رابطه آلتمن و تیلور۱۵شکل ‏۲۳ مدل کمبود۱۹شکل ‏۲۴مدل تأثیر مستقیم۲۰شکل ‏۲۵ مدل هم چینی مناسب استرس و حمایت اجتماعی کاترونا۲۲شکل ‏۲۶ مدل انسجام اجتماعی دورکیم۲۳شکل‏۲۷ تیپولوژی مبادلاتی پیوندهای قوی و ضعیف اسپینوزا (۱۹۹۹)۲۹شکل ‏۲۸ ابعاد سلامت۲۹ شکل ۲-۹ مدل نظری اثر گذاری متغیرهای مستقل (ابعاد حمایت اجتماعی ، تأهل و پایگاه اقتصادی – اجتماعی) بر متغیر وابسته (سلامت روان)………………………………………………………………………………………۴۳
فهرست جداول:
‏۳۱تعداد شاغلین در مناطق شهرداری تهران و درصد جوانی جمعیت به تفکیک مناطق۴۷‏۳۲پایایی مقیاس کاترونا و راسل در نژادها و کشورهای گوناگون(زکی ،۱۳۸۷)۵۰‏۳۳ پایایی به دست آمده در پژوهش۵۱‏۳۴ضرایب همبستگی ابعاد شش گانه حمایت اجتماعی۵۱‏۳۵ پایایی به دست آمده در پژوهش۵۲‏۱۱ ضرایب همبستگی خرده مقیاس های سلامت روان…………………………………………………………………..۵۳
‏۴ ۱ توزیع درصد فراوانی جنسیت۶۶‏۴۲ توزیع درصد فراوانی سن۶۷‏۴۳ توزیع درصد فراوانی تحصیلات۶۸‏۴۴ توزیع درصد فراوانی وضعیت تاهل۶۹‏۴۵ توزیع فراوانی درآمد……………………………………………………………………………………………………………..۷۰‏۴۶ توزیع درصد فراوانی وضعیت استخدامی۷۱‏۴۷ توزیع درصد فراوانی سمت شغلی۷۲۴۸ توزیع درصد فراوانی پایگاه اقتصادی و اجتماعی۷۳‏۴۹ توزیع درصد فراوانی پیوند قابل اطمینان با دیگران۷۴‏۴۱۰ توزیع درصد فراوانی وابستگی۷۵‏۴۱۱ توزیع درصد فراوانی راهنمایی و اطلاعات۷۶‏۴۱۲ توزیع فراوانی فرصت برای رشد و پرورش۷۷‏ ۴۱۳ توزیع درصد فراوانی انسجام اجتماعی۷۸‏۴۱۴ توزیع درصد فراوانی اطمینان از ارزشمندی۷۹‏ ۴۱۵ توزیع درصد فراوانی حمایت اجتماعی۸۰‏۴۱۶ توزیع درصد فراوانی نشانه های جسمانی۸۱‏۴۱۷توزیع درصد فراوانی اضطراب و بی خوابی۸۲‏۴۱۸ توزیع درصد فراوانی اختلال در کارکرد۸۳‏ ۴۱۹ توزیع فراوانی افسردگی۸۴‏ ۴۲۰ توزیع درصد فراوانی سلامت روان۸۵‏۴۲۱ ضرایب همبستگی و تبیین برای رابطه بین میزان حمایت اجتماعی با میزان سلامت روان۸۶‏۴۲۲ آماره رگرسیونی و برازش مدل رگرسیونی (سهم میزان حمایت اجتماعی در سلامت روان)۸۶‏۴۲۳ رابطه بین میزان حمایت اجتماعی و میزان سلامت روان۸۷‏۴۲۴ضرایب همبستگی و تبیین برای رابطه بین میزان وابستگی با میزان سلامت روان۸۸‏۴۲۵ آماره رگرسیونی و برازش مدل رگرسیونی (سهم میزان وابستگی در سلامت روان)۸۹‏۴۲۶ رابطه بین میزان وابستگی و سلامت روان۹۰‏۴۲۷ضرایب همبستگی و تبیین برای رابطه بین میزان راهنمایی و اطلاعات با میزان سلامت روان۹۱‏۴۲۸ آماره رگرسیونی و برازش مدل رگرسیونی( سهم میزان راهنمایی و اطلاعات در سلامت روان)۹۱‏۴۲۹ رابطه بین میزان راهنمایی و اطلاعات و میزان سلامت روان۹۲‏۴۳۰ ضرایب همبستگی و تبیین برای رابطه بین میزان فرصت برای رشد و پرورش با میزان سلامت روان۹۳‏۴۳۱ رابطه بین میزان فرصت برای رشد و پرورش با میزان سلامت روان۹۴‏۴۳۲ ضرایب همبستگی و تبیین برای رابطه بین میزان انسجام اجتماعی با میزان سلامت روان۹۵‏۴۳۳ آماره رگرسیونی و برازش مدل رگرسیونی( سهم میزان انسجام اجتماعی در سلامت روان)۹۵‏۴۳۴ رابطه بین میزان انسجام اجتماعی با میزان سلامت روان۹۶‏۴۳۵ ضرایب همبستگی و تبیین برای رابطه بین میزان اطمینان از ارزشمندی با میزان سلامت روان۹۷‏۴۳۶ آماره رگرسیونی و برازش مدل رگرسیونی( سهم میزان اطمینان از ارزشمندی در سلامت روان)۹۸‏۴۳۷ رابطه بین میزان اطمینان از ارزشمندی با میزان سلامت روان۹۹‏۴۳۸ ضرایب همبستگی و تبیین برای رابطه بین میزان پیوند قابل اطمینان با دیگران با میزان سلامت روان۱۰۰‏۴۳۹ آماره رگرسیونی و برازش مدل رگرسیونی(سهم میزان پیوند قابل اطمینان با دیگران در میزان سلامت روان)………………………………….۱۰۰‏۴۴۰رابطه بین میزان پیوند قابل اطمینان با دیگران با میزان سلامت روان۱۰۱‏۴۴۱ میانگین میزان سلامت روان پایگاههای اقتصادی – اجتماعی۱۰۲‏۴۴۲ مقایسه پایگاههای اقتصادی و اجتماعی از نظر میزان سلامت روان۱۰۳‏۴۴۳ رابطه بین پایگاههای اقتصادی – اجتماعی با میزان سلامت روان۱۰۳‏۴۴۴ میانگین میزان سلامت روان وضعیتهای تاهل۱۰۴‏۴۴۵ مقایسه وضعیت های تأهل از نظر میزان سلامت روان۱۰۵‏۴۴۶ رابطه بین وضعیتهای تاهل و میزان سلامت روان۱۰۵‏۴۴۷ میانگین میزان حمایت اجتماعی وضعیتهای تاهل۱۰۶‏۴۴۸ مقایسه وضعیت های تأهل از نظر میزان حمایت اجتماعی۱۰۷‏۴۴۹ رابطه بین وضعیتهای تاهل و میزان حمایت اجتماعی۱۰۷‏۴۵۰ ضرایب همبستگی و تبیین برای ارتباط بین میزان حمایت اجتماعی با میزان افسردگی۱۰۸‏۴۵۱ آماره رگرسیونی و برازش مدل رگرسیونی( سهم میزان حمایت اجتماعی در افسردگی)۱۰۹‏۴۵۲ رابطه بین میزان حمایت اجتماعی با میزان افسردگی۱۱۰‏۴۵۳ ضرایب همبستگی و تبیین برای رابطه بین میزان حمایت اجتماعی با میزان اختلال کارکرد اجتماعی۱۱۱‏۴۵۴ آماره رگرسیونی و برازش مدل رگرسیونی( سهم میزان حمایت اجتماعی در اختلال کارکرد اجتماعی)۱۱۱‏۴۵۵ رابطه بین میزان حمایت اجتماعی با میزان اختلال کارکرد اجتماعی۱۱۲‏۴۵۶ ضرایب همبستگی و تبیین برای رابطه بین میزان حمایت اجتماعی با میزان نشانه های جسمانی۱۱۳‏۴۵۷ رابطه بین میزان حمایت اجتماعی با میزان نشانه های جسمانی۱۱۴‏۴۵۸ ضرایب همبستگی و تبیین برای رابطه بین میزان حمایت اجتماعی با میزان اضطراب و بی خوابی۱۱۵‏۴۵۹ آماره رگرسیونی و برازش مدل رگرسیونی( سهم میزان حمایت اجتماعی در اضطراب و بی خوابی)۱۱۵۴-۶۰رابطه بین میزان حمایت اجتماعی با میزان اضطراب و بی خوابی…………………………………………….۱۱۶
فهرست نمودارها:
‏۴ ۱ توزیع درصد فراوانی جنسیت۶۶‏۴۲ توزیع درصد فراوانی سن۶۷‏۴۳ توزیع درصد فراوانی تحصیلات۶۸‏۴۴ توزیع درصد فراوانی وضعیت تاهل۶۹‏۴۵ توزیع فراوانی درآمد……۷۰‏۴۶ توزیع درصد فراوانی وضعیت استخدامی۷۱‏۴۷ توزیع درصد فراوانی سمت شغلی۷۲‏۴۸ توزیع درصد فراوانی پایگاه اقتصادی و اجتماعی۷۳‏۴۹ توزیع درصد فراوانی پیوند قابل اطمینان با دیگران۷۴‏۴۱۰ توزیع درصد فراوانی وابستگی۷۵‏۴۱۱ توزیع درصد فراوانی راهنمایی و اطلاعات۷۶‏۴۱۲ توزیع فراوانی فرصت برای رشد و پرورش۷۷‏۴۱۳ توزیع درصد فراوانی انسجام اجتماعی۷۸‏۴۱۴ توزیع درصد فراوانی اطمینان از ارزشمندی۷۹‏۴۱۵ توزیع درصد فراوانی حمایت اجتماعی۸۰‏۴۱۶ توزیع درصد فراوانی نشانه های جسمانی۸۱‏۴۱۷توزیع درصد فراوانی اضطراب و بی خوابی۸۲‏۴۱۸ توزیع درصد فراوانی اختلال در کارکرد۸۳‏۴۱۹ توزیع فراوانی افسردگی۸۴‏ ۴۲۰ توزیع درصد فراوانی سلامت روان۸۵‏۴۲۱رابطه بین میزان حمایت اجتماعی و میزان سلامت روان۸۸‏۴۲۲رابطه بین میزان وابستگی و سلامت روان۹۰‏۴۲۳ رابطه بین میزان راهنمایی و اطلاعات و میزان سلامت روان۹۳‏۴۲۴ رابطه بین میزان فرصت برای رشد و پرورش با میزان سلامت روان۹۴‏۴۲۵ رابطه بین میزان انسجام اجتماعی با میزان سلامت روان۹۷‏۴۲۶ رابطه بین میزان اطمینان از ارزشمندی با میزان سلامت روان۹۹‏۴۲۷ رابطه بین میزان پیوند قابل اطمینان با دیگران با میزان سلامت روان۱۰۲‏۴۲۸ رابطه بین پایگاههای اقتصادی – اجتماعی با میزان سلامت روان۱۰۴‏۴۲۹ رابطه بین وضعیتهای تاهل و میزان سلامت روان۱۰۶‏۴۳۰ رابطه بین وضعیتهای تاهل و میزان حمایت اجتماعی۱۰۸‏۴۳۱ رابطه بین میزان حمایت اجتماعی با میزان افسردگی۱۱۰‏۴۳۲ رابطه بین حمایت اجتماعی با میزان اختلال کارکرد اجتماعی۱۱۳‏۴۳۳ رابطه بین میزان حمایت اجتماعی با میزان نشانه های جسمانی۱۱۴‏۴۳۴ رابطه بین میزان حمایت اجتماعی با میزان اضطراب و بی خوابی۱۱۷۱۴۲۸۷۵۱۸۰۹۷۵فصل اول
کلیات تحقیق
۰۰فصل اول
کلیات تحقیق
فصل اول:کلیات تحقیقمقدمه :پیشرفت و اعتلای هر سیستم و نهادی در گرو کارآمدی عناصر و اعضای آن است .کار آمدی و کارایی اعضا نیز در نتیجه سلامت جسمانی و روانی مناسب و متعادل آنها تحقق می یابد.بنابراین می توان گفت بهداشت و سلامت روانی یکی از ضرورتهای اجتماعی است؛ چرا که عملکرد مطلوب جامعه مستلزم برخورداری از افرادی است که از نظر سلامت و بهداشت روانی در وضعیت مطلوبی قرار داشته باشند. برهمین اساس نیز یکی از اهداف و برنامه‌های نظام‌های اجتماعی، تلاش برای ارتقاء سطح رفاه و بهزیستی افراد جامعه است . انسان عصر حاضر بیش از گذشته برای غلبه بر فشارهای روانی ، به نظام های حمایتی چون خانواده، دوستان ، همکاران و… نیاز دارد. یکی از راهبردهای مناسب جهت کنارآمدن با فشارهای روانی، جلب حمایت های اجتماعی است . حمایت های اجتماعی که از خانواده و شبکه شخصی دریافت می شود ، برای سلامتی و بهزیستی ضروریست و همچنین نقش تسهیل کنندگی در سازگاری با تنشها دارد و از این رو به عنوان یکی از عوامل مهار کننده اثرات منفی تنش شغلی نیز شناخته شده است .
بیان مسئله: سلامت روان که حالتی از سلامتی عاطفی و اجتماعی است ،به علت اثرگذاری بر وضعیت و سلامت جسمانی مقوله ای بسیار حائز اهمیت به شمار می آید. سلامت روان در واقع منبعی است که افراد را قادر می سازد ، زندگی خود را به شکل موفقیت آمیزی اداره نمایند. عوامل متعدد محیطی ، اجتماعی و جسمی بر وضعیت سلامت روان اثر گذارند؛ یکی از این عوامل حمایت های اجتماعی است.
حمایت اجتماعی از جنبه های مختلف احساسی، اطلاعاتی ، مصاحبتی و نظایر آن که در خلال رخدادهای زندگی روزمره یا بحران هایی که فرد با آنها روبه روست ، ظاهر می شود. فقدان یا کاستی حمایت اجتماعی ، موجب آسیب پذیری در مقابل تنیدگی ( فشار یا استرس ) شده و زمینه را برای بروز انواع اختلالات روانی ، به ویژه افسردگی ، اضطراب و اختلال در عملکرد اجتماعی را فراهم می آورد . در واقع به نظر می رسد که یکی از تبعات درک حمایت اجتماعی از سوی افراد، تامین سلامت روان آنهاست . به بیانی دیگر شاید بتوان گفت که حتی هسته اصلی درمان بیماریها و اختلالات روانی ، حمایت و درک خانواده ، جامعه و اطرافیان است.آمارها نشان می دهد که بین ۱۰ تا ۴۰ در صد از جمعیت بالای پانزده سال کشور دچار بیماری روانی هستند و برخی ارقام شیوع افسردگی را تا ۳۰ در صد کل جمعیت کشور برآورد می کنند (قدسی، ۳:۱۳۸۲).
اسمیت و هابس معتقدند، اختلالات روانی ناشی از فروپاشی منابع حمایت اجتماعی به ویژه روابط خانوادگی هستند ؛ به عنوان مثال فقدان حمایت اجتماعی به طور مستقیم و غیر مستقیم موجب افسردگی می گردد. اختلال افسردگی چه از نظر منابع حمایت اجتماعی و چه از نظر تنیدگی های محیطی که بر فرد وارد می شود ، جنبه برون زا و واکنشی به محیط اجتماعی دارد .
کارشناسان سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده اند که بیش از ۱۵۰ میلیون نفر از جمعیت جهان از اختلالات عصبی- روانی و روانی – اجتماعی رنج می برند(حسینی ،۱۳۸۰) .
در سال های اخیر پژوهش هایی در زمینه رابطه سلامت روان و حمایت اجتماعی انجام گرفته است . این بررسی ها از یک سو مبین آنست که وجود حمایت اجتماعی تاثیر مستقیم بر سلامت روان دارد و یکی از پیش بینی کننده های سلامت محسوب می گردد ؛ اما از سوی دیگر یافته هایی نیز نشان داده اند که همیشه رابطه ای قوی بین سلامت و حمایت اجتماعی وجود ندارد ، چرا که حمایت تنها یکی از عوامل دخیل در سلامتی است و شواهدی وجود دارد که حمایت اجتماعی در وضعیت سلامت برخی از افراد اثر گذار نمی باشد.
انگیزه پژوهشگر: مطالعه آمارهایی که حکایت از گسترش و شیوع اختلالات روانی در بین جوانان دارد،پژوهشگر را بر آن داشت تا با توجه به اهمیت نقش جوانان به عنوان نیروهای فعال در سازندگی کشور ، به بررسی سلامت روانی جوانانی که در پیکره مدیریت شهری کلان شهر تهران فعالیت می نمایند، با تأکید بر عامل حمایت های اجتماعی غیر رسمی ( یکی از عوامل دخیل در سلامت روان) بپردازد.
هدف اصلی تحقیق: هدف اصلی در این پژوهش، بررسی نقش ابعاد مختلف حمایت های اجتماعی در میزان سلامت روان جوانان و مقایسه وضعیت سلامت روان در بین جوانانی که از حمایت های اجتماعی بالایی بهره مند هستند و آنها که مراتب ضعیف تری از این حمایتها را دریافت می دارند؛ می باشد. لذا پژوهش حاضر بر آنست که به این سؤالات پاسخ دهد که :
آیا بین میزان حمایت اجتماعی جوانان با میزان سلامت روان آنها رابطه مثبت وجود دارد ؟
آیا بین میزان سلامت روان جوانان از نظر تعلق داشتن به پایگاههای اقتصادی- اجتماعی مختلف، تفاوت وجود دارد؟
آیا بین میزان حمایت اجتماعی جوانان متأهل و غیر متأهل تفاوت وجود دارد و این تفاوت بر سلامت روان آنها اثرگذار است ؟
آیا بین میزان حمایت اجتماعی با میزان افسردگی جوانان رابطه وجود دارد؟
آیا بین میزان حمایت اجتماعی با میزان اختلال کارکرد اجتماعی جوانان رابطه وجود دارد؟
آیا بین میزان حمایت اجتماعی با میزان نشانه های جسمانی جوانان رابطه وجود دارد؟
آیا بین میزان حمایت اجتماعی با میزان اضطراب و بی خوابی جوانان رابطه وجود دارد؟
ضرورت و اهمیت تحقیق: با توجه به پیامدهای مؤثر سلامت روان در زندگی افراد ، اهمیت پژوهش در این حوزه نمود بیشتری می یابد. بررسی ها نشان می دهد که برخورداری از سلامت روان زمینه ساز رشد مهارتهای فکری و ارتباطی را فراهم می نماید و عملکرد موفق فرد را در زمینه کارکردهای ذهنی، ارتباطی، عاطفی ، هیجانی و… موجب می گردد.
بنا به گزارش سازمان بهداشت جهانی(WHO) ، اختلالات روانی یکی از مهمترین علل ناتوانی و از کار افتادگی در جهان می باشد ؛ از آنجا که بسیاری از این اختلالات در اواخر نوجوانی یا اوایل جوانی شروع می شوند، توجه به سلامت روان این گروه به عنوان نیروی فعال جامعه ، اهمیت قابل ملاحظه ای خواهد داشت.
نتایج پژوهشی که در سال ۱۳۸۳ بر روی نوجوانان و جوانان ۳۰-۱۵ ساله شهر تهران صورت گرفته ، مؤید آنست که میزان شیوع اختلالات روانی در این شهر ۳/۲۹ درصد است که نزدیک به ۱۰% بیش از آمارهای جهانی بوده و نسبت به سایر مطالعاتی که به همین منظور روی گروههای مختلف جامعه در سالهای گذشته انجام شده ، بالاترین رقم به دست آمده است ( بیابانگرد،۱۳۸۳) .
از آنجا که ادراک حمایت های اجتماعی ممکن است به عنوان یکی از پیش بینی کننده های سلامت روان محسوب گردد، بررسی میزان رابطه این حمایتها با وضعیت سلامت روان جوانان می تواند جهت برنامه ریزی در حوزه مسایل آنها موثر بوده و با مشخص نشدن نقش هر یک از ابعاد حمایت ، راهکارهایی را برای ارتقاء سیستم های حمایت اجتماعی ارائه نماید .
۱۵۲۴۰۰-۱۹۰۵۰۰فصل دوم
ادبیات تحقیق
۰۰فصل دوم
ادبیات تحقیق
فصل دوم: ادبیات تحقیقمقدمه: در این بخش ابتدا مفهوم حمایت اجتماعی از دیدگاه پژوهشگران این حوزه تعریف می شود و با توجه به اهمیت نقش روابط در برخورداری از حمایت های اجتماعی ، برخی از تئوری های مطرح شده پیرامون چگونگی شکل گیری ، حفظ و تداوم رابطه بیان خواهد شد و همچنین تئوری های مربوط به حمایت اجتماعی بررسی می شوند . سپس به مفهوم سلامت روان پرداخته می شود و دیدگاههای جامعه شناسی و روانشناسی در این زمینه مورد اشاره قرار می گیرند و نیز پژوهشهایی که تاکنون در حوزه سلامت روانی و حمایت اجتماعی در داخل و خارج از کشور انجام شده اند ، به طور اجمالی مرور خواهند شد . در ادامه با توجه به تئوری های بررسی شده مدل نظری پژوهش تعیین و فرضیات تحقیق جهت آزمون و سنجش مشخص می شوند.
ادبیات نظری تحقیقحمایت اجتماعی حمایت اجتماعی به کمک یا مساعدتی اطلاق می شود که دیگران در هنگام مواجهه شخص با استرس ، فشار و مشکلات زندگی در اختیار فرد می گذارند (تاسیگ،۱۳۸۶:ص۷۰) و این مساعدت و حمایت به اشکال مختلفی می تواند صورت بگیرد . در شرایطی به شکل عاطفی و هیجانی از طریق ابراز علاقه و احترام و در شرایطی به شکل ابزاری و از طریق فراهم کردن کمکهای ملموس نظیر پول ، نفوذ و اطلاعات برای فرد ، انجام می پذیرد . سانتراک می گوید:” حمایت اجتماعی، اطلاعات و بازخوردهایی که از عزیزان و اطرافیان محترم و ارزشمندمان می گیریم و قرار گرفتن در شبکه ارتباطی و وظیفه مندی متقابل است (سانتراک ،۱۳۸۳:ص ۳۱۴) . واکس [۱]حمایت اجتماعی را به عنوان شبکه های اجتماعی، رفتارهای حمایتی و ارزیابی های حمایتی تعریف می کند (خیراله پور،۱۳۸۳:ص ۸۴ ) . هاوس حمایت اجتماعی را نوعی مبادله بین فردی تعریف می نماید که پیوندهای عاطفی، کمک های موثر ابزاری ،ارائه اطلاعات و اظهار نظر و ارزیابی دیگران را در بر می گیرد ( دوران، ۱۳۸۳:ص۲۴) . براندت و وینرت در تعریف از حمایت اجتماعی آن را شامل ایجاد تعلق / صمیمیت ، یکپارچگی اجتماعی، فرصت و امکانی برای رفتارهای مؤثر ، تضمین مجدد ارزش انسانها و ایفا نقش آنان، امکان کمکهای اطلاعاتی،عاطفی و مادی بیان می نمایند (رانکلین و دیگران؛۲۰۰۰) . کاپلان (۱۹۷۹) حمایت اجتماعی را اینگونه تعریف می کند: هرگونه محرکی که به پیشرفت اهداف فرد حمایت شده ، کمک کند(رابین دیماتئو،۱۳۷۸:ص۱۷۲) . ساراسون نیز می گوید: حمایت اجتماعی ادراک فرد است از اینکه مورد محبت و علاقه دیگران می باشد، برای دیگران ارزش دارد و افرادی که در کنار او حضور دارند، آماده همیاری و مساعدت به وی در موقعیت های فردی هستند(دوران، ۱۳۸۳:ص۲۴).
چلبی حمایت اجتماعی را روابط و مبادله های نامتقارن گرم در شئونات مختلف زندگی اجتماعی معرفی می کند که ابعاد مختلف امدادرسانی داوطلبانه را در چهار بعد زیر شامل می شود:
معرفتی( راهنمایی ، مشاوره و آموزش)
مادی( کمک های اقتصادی)
عاطفی ( ابراز همدری)
منزلتی ( اعاده کرامت انسانی) (چلبی،۱۳۷۵:ص۱۵۸).
به بیانی کلی حمایت اجتماعی عبارتست از:” مراقبت ، محبت ، عزت ، تسلی و کمکی که سایر افراد یا گروهها به فرد ارزانی می دارند”( سارافینو ،۱۹۴۰:ص۱۷۰) .
۲-۲-۱-۱ابعاد و انواع حمایت اجتماعی محققان اجتماعی طبقه بندی های گوناگونی را از انواع حمایت های اجتماعی ارائه نموده اند ، که در زیر به مهم ترین آنها اشاره می گردد .
در یک طبقه بندی باررا و آنلی[۲] شش مقوله حمایت اجتماعی را مطرح کرده اند:
مساعدت های مالی : به شکل پول و یا سایر چیزهای فیزیکی
مساعدت رفتاری : مشارکت فیزیکی در انجام وظایف و امور
تعاملات صمیمی : رفتارهای مشورتی غیر مستقیم مانند گوش دادن،انجام دادن،درک و تفاهم و احترام به طرف مقابل
راهنمایی : ارائه تدبیر،راهکار ،پیشنهاد،اطلاعات
بازخورد: آماده کردن افراد برای تفکر مجدد در خصوص رفتارها،تفکرات و احساساتشان
تعاملات اجتماعی مثبت : درگیری در تعاملات اجتماعی برای تفریح و سرگرمی
اساسی ترین ابعاد حمایت اجتماعی در دو بعد طبقه بندی می شود :
بعد ساختاری؛ که ویژگی های کمی و عینی منبع حمایت را در بر می گیرد که شامل روابط اجتماعی رسمی یا غیر رسمی فرد با دیگران و تعداد نقش هایی که فرد ایفا می کند؛ می شود. این بعد حمایت اجتماعی ناظر به شبکه روابط اجتماعی فرد با دیگران است و تعداد افراد مورد تعامل ، نوع و میزان ارتباطات مجموعه افرادی را در یک شبکه با هم پیوند دارند، در بر دارد.
بعد عملکردی؛که شامل ویژگی های کیفی و ذهنی حمایت می باشد. این بعد به خصایص روابط اجتماعی که فرد برقرار می کند، مربوط است. اهمیت بعد عملکردی از این رو است که روابط اجتماعی فرد تا چه حد می تواند در هنگام مواجه با فشارهای روانی و اجتماعی به مثابه تعدیل کننده و محافظ عمل نمایند .
کوب[۳] (۱۹۷۶) انواع حمایت اجتماعی را شامل :۱) حمایت عاطفی ۲)حمایت اعتباری(ارزشی) ۳)احساس تعلق داشتن؛ می داند .
کاپلان (۱۹۷۷) پیشنهاد نمود که ابعاد کارکردی حمایت اجتماعی، تمام نیازهای اجتماعی اساسی را شامل می شود.نیازهای اجتماعی اساسی ، علاقه و محبت، اعتبار و ارزش و یا موافقت، تعلق ،هویت و امنیت را در بر می گیرد.تعاریف کوب و کاپلان به حمایت عاطفی محدود شده است.اخیراً محققان حمایت ابزاری و اطلاعاتی را هم در تعاریف مفهومی از حمایت اجتماعی وارد کرده اند . به عنوان مثال هوس[۴] (۱۹۸۷)حمایت اجتماعی را در ۴ دسته وسیع متمایز می کند: ۱٫ حمایت عاطفی که با سهیم شدن در تجارب زندگی پیوند می خورد و توجه ، مراقبت ، علاقه و صداقت را شامل می شود ، ۲٫ حمایت ابزاری که فراهم کردن وسایل و خدمات در دسترسی را برای فرد شامل می شود تا مستقیماً فرد را در برطرف کردن نیازش کمک کند ، این حمایت از طریق دوستان نزدیک ، همکاران ( هم رده ها) و همسایگی ها تأمین می شود ، ۳٫ حمایت اطلاعاتی که حمایت به وسیله نصیحت ، پیشنهاد و اطلاعاتی است و فرد در مواجه با مسائل می تواند از آنها استفاده کند، ۴٫ حمایت ارزیابی که نوعی اعتبار بخشیدن است(نوریس،۲۰۰۹:ص۱۵ ) .
براساس تعریف مفهومی کاپلان(۱۹۷۴) ،تویتس[۵] (۱۹۸۲)بیان می کند که حمایت اجتماعی باید به وسیله میزان و درجه ای که نیازهای اجتماعی اساسی فرد از طریق تعاملات با دیگران تأمین می گردد ، تعریف شود. بعد از یک بازنگری جامع در مقالات ، تویتس(۱۹۸۲) پیشنهاد کرد که حمایت ابزاری ( مانند فراهم نمودن یاری و کمک محسوس و ملموس از طریق خدمات کاری یا خانوادگی ) و حمایت عاطفی (مانند فراهم نمودن کمک غیر ملموس نظیر علاقه ، نصیحت و اعتبار)، تمام نیازهای اجتماعی اساسی را در بر می گیرد و تمام انواع دیگر حمایت را شامل می شود (نوریس،۲۰۰۹:ص۱۵ ). حمایت عاطفی به میزان و دریافت محبت، مراقبت، همدردی و درک از دیگران ، مرتبط است (تویتس،۱۹۹۵:ص۲۶). حمایت عاطفی معمولاً به وسیله یک محرم( رازدار) و یا شبکه ای از افراد نزدیک صمیمی فراهم می شود(برکمن،۲۰۰۰:ص ۲۵).
حمایت ابزاری به کمک و یاری درنیازهای محسوس زندگی روزمره برمی گردد که شامل خرید خانه، پختن وتمیز کردن می شود.
به عقیده محققان اساساً ۵ نوع حمایت اجتماعی وجود دارد:
حمایت عاطفی ؛ ابراز همدردی، توجه ، محبت و علاقه نسبت به فرد را در بر می گیرد، به این معنا که فرد در هنگام فشار روانی احساس می کند که به جایی تعلق دارد و همین حس ، آسایش و آرامش را برای وی فراهم می نماید . می توان گفت منابع این نوع حمایت ، کسانی هستند که فرد برای دلداری ، تسلی و یافتن احساس اطمینان به آن ها رجوع می نماید.از نظر لاندرمن و دیگران ، حمایت عاطفی بعدی از حمایت اجتماعی است که در برگیرنده کاربرد روابط اجتماعی در سهیم شدن عواطف، یافتن تفاهم ، تخلیه یأس و سرخوردگی و افزایش عزت نفس است (قدسی،۱۳۸۲ :ص۶)
حمایت ارزشی؛ با ابراز احترام ، تشویق و تائید نظرها و احساسات فرد نمود پیدا می کند . این حمایت ، احساس ارزشمندی ، لیاقت و اعتبار را در فرد افزایش می بخشد .
حمایت مادی ؛ شامل کمکهای مستقیم به فرد است .
حمایت اطلاعاتی ؛ پیشنهاد ، توصیه کردن و کمک به فرد برای فهم یک مسئله و یا مشکل را شامل می شود . اطلاعاتی که فرد بتواند در برابر مسائل شخصی و محیطی از آن ها استفاده نماید ، می تواند به عنوان یک منبع حمایتی محسوب گردد .
حمایت شبکه ای؛ فرد به دلیل عضویت در گروهی با علایق و فعالیتهای خاص حمایتی را دریافت می دارد .
۲-۲-۱-۲منابع حمایت اجتماعی حمایت اجتماعی از منابع مختلفی می تواند تأمین گردد : خانواده،دوستان، همکاران،مدیران و….هریک از این منابع قادر هستند که فقدان منابع حمایتی دیگر را جبران نماید . این منابع را در دو گروه کلی می توان تقسیم بندی نمود :
حمایت های رسمی که غالباً از سوی مؤسسات و نهادهای خصوصی و دولتی ارائه می شود.
حمایت های غیر رسمی که از روابط شخصی فرد با خانواده ،دوستان و… به ویژه در هنگام بحران ها و نیازها ناشی می شود.
توجه به این نکته ضروری است که بین حمایت های رسمی سیستم های خدماتی و حمایت های غیر رسمی دوستان و خانواده ، تمایز وجود دارد.حمایت های اجتماعی غیر رسمی نسبت به حمایت های رسمی ساختار یافتگی کمتری داشته و به صورت آزادانه انجام می شوند.
۲-۲-۱-۳کارکردهای حمایت اجتماعی همه افراد در طول زندگی خود ( در هر سنی ) ، درجاتی از استرس را تجربه می کنند و در صدد کنار آمدن با آن بر می آیند. به فرآیندی که برای مهار ناهماهنگی اداراک شده بین ملزومات و منابع در یک موقعیت استرس زا توسط افراد به کار گرفته می شود؛ کنارآمدن گفته می شود ( سارافینو،۱۳۸۴:ص۲۳۲) . یکی از راهکارهای کنار آمدن با موقعیت های استرس زا، افزایش حمایت های اجتماعی است و تحقیقات نشان داده اند که حمایت اجتماعی ، به افراد در کنار آمدن با فشار روانی کمک می نماید( سانتراک ،۱۳۸۳:ص ۳۱۵) و موجب تخفیف شماری از نشانگان درماندگی روانشناختی از قبیل افسردگی ، اضطراب و ناخشنودی می شود (آزاد،۱۳۷۴٫ص ۱۶۰). کاپلان (۱۹۷۴)، کاسل[۶] (۱۹۷۴،۱۹۷۶) و کوب (۱۹۷۶) از اولین کسانی بودند که بر نقش حمایت اجتماعی در سلامت روانی تأکید کردند . به طور کلی بیشتر مقالات پیرامون حمایت اجتماعی اشاره داشتند که حمایت اجتماعی به عنوان یک سپر در مقابل تأثیرات زیان آور جسمی و روانی فشارهای زندگی عمل می کند(نوریس،۲۰۰۹:صص۱۵-۱۴).
تامپسون (۱۹۹۵) برای حمایت اجتماعی کارکردهای زیر را بیان کرده است: ضربه گیری در برابر استرس ها، دسترسی به اطلاعات، خدمات و منابع مادی، کسب مهارت، مشاوره و ارائه راهکار و راهنمایی، نظارت، کنترل اجتماعی (خیراله پورص۷۸:صص۶۱-۵۹) .
کارکردهای حمایت اجتماعی در سه گروه کلی عبارتند از:
کمک محسوس : در هنگام فشارهای روانی ، خانواده و دوستان می توانند خدمات و امکانات خوبی را در اختیار فرد قرار دهند.
اطلاعات : منابع حمایتی نظیر دوستان و خانواده با ارائه راهکارها و پیشنهاداتی درخصوص فشار روانی ایجاد شده، در مقابل فشار روانی فرد را قادر به مقابله می نمایند .
حمایت هیجانی : اطمینان فرد نسبت به این امر که برای دیگران ارزشمند است ، در زمان رویارویی با فشار و استرس که عزت نفس اغلب کاهش می یابد ، به او کمک می کند که با دلگرمی بیشتری با فشار روانی کنار بیاید .اغلب مطالعات و تحقیقات در زمینه حمایت اجتماعی ، تأثیر مبادلات عاطفی را مورد توجه قرار داده اند. این مطالعات نشان می دهند که داشتن رابطه نزدیک و خصوصی با کسی برای کاهش و یا از بین بردن تأثیر عوامل استرس زا ،بسیار اهمیت دارد (تاسیگ،۱۳۸۶:ص۷۰) .
۲-۲-۱-۴عوامل مؤثردر بهره مندی از حمایت اجتماعی عوامل متعددی در تعیین بهره مندی از حمایت اجتماعی مؤثرند.بعضی از این عوامل به خود فرد مربوط می شوند (عوامل درون فردی) ؛ به عنوان نمونه خلق و خوی فرد ، تعیین کننده اینست که فرد، گیرنده یا دهنده حمایت باشد (سارافینو،۱۳۸۴:ص ۲۴۳) . افراد از لحاظ میزان نیاز و علاقه به روابط اجتماعی متفاوت هستند و احتمال برخورداری و نیز ارائه حمایت اجتماعی توسط آنهایی که بیشتر درصدد برقراری ارتباط با دیگران می باشند ، بیشتر است. فردی که اجتماعی نباشد، به دیگران کمک نکند و اجازه ندهد دیگران بفهمند که به کمک نیاز دارد ، احتمالاً از حمایتی برخوردار نخواهد شد. بعضی افراد آنقدر که لازم است، جسارت کمک طلبیدن را ندارند ، یا نمی خواهند مزاحم دیگران شوند ، یا می خواهند مستقل شوند، یا نمی دانند که از چه کسی کمک بخواهند ، یا نمی توانند به کسی اطمینان کنند.
یکی دیگر از عوامل تعیین کننده بهره مندی از حمایت اجتماعی، ساختار شبکه اجتماعی فرد ، یعنی پیوندهایی است که فرد با اعضای خانواده و جامعه خود دارد (سارافینو،۱۳۸۴:ص ۱۸۰) . مطالعات گسترده در مورد حمایت اجتماعی نشان داده است که به طور مشخص خویشاوندان ، دوستان ، همسایگان و همکاران به عنوان منابع مهمی هستند که می توان در صورت نیاز به کمک آنها مراجعه کرد. پیوندهای گوناگون- که از نظر وسعت ، میزان صمیمیت ، تعداد ارتباطات و نزدیکی متفاوت هستند- حمایت های اجتماعی مختلفی را برای اعضای شبکه فراهم می سازند . بنابراین تنوع روابط ، طیف وسیعی ازحمایت های متنوع را برای افراد فراهم می آورد و این حمایت های اجتماعی افراد را قادر می سازد تا توانایی رویارویی با مشکلات روزمره زندگی و بحران های زندگی را داشته باشند و به خوبی آنها را سپری کنند.
میزان حمایت اجتماعی که افراد دریافت می کنند ، همچنین به جنس و گروه فرهنگی اجتماعی آنان بستگی دارد.برخی شواهد نشان می دهد که زنان در مقایسه با مردان ، کمتر از همسرانشان از حمایت برخوردار می شوند و برای کسب حمایت اجتماعی ، بیشتر به دوستان زن خود تکیه می کنند (سارافینو،۱۳۸۴،ص ۱۸۱) .
تحقیقات نشان داده است ، افرادی که با وقایع استرس زا به خوبی کنار می آیند ،بیشتر امکان دارد که دیگران را به خود جذب کنند و احتمال دوری دیگران از آنها بسیار اندک است. در حالی که آن گروه از افراد که در مقابله با استرس مشکل دارند ،چنین نیستند؛ این بدین معناست که افرادی که بیش از همه به حمایت اجتماعی نیاز دارند، کمتر احتمال دارد که از آن بهره مند شوند. (سارافینو،۱۳۸۴،ص ۲۴۳)
۲-۲-۱-۵ نظریه های حمایت اجتماعی۱٫۵٫۱٫۲٫۲تئوری های شکل گیری روابط بسیاری از محققان رابطه را به عنوان عنصر مبنایی حمایت اجتماعی می دانند و میزان برخورداری افراد از حمایت اجتماعی را براساس داشتن رابطه با دیگران و درگیری در آن بر حسب شدت رابطه ، ارزیابی می نمایند . از این رو قبل از پرداختن به تئوری های اصلی حمایت اجتماعی ، ضرورت دارد تئوری هایی که چگونگی شکل گیری روابط منتقل کننده منابع اجتماعی را تبیین می کنند، مورد بررسی قرار گرفته شوند.
این تئوری ها در یک دسته بندی کلی در ۵ طبقه قرار می گیرند ،که عبارتند از: رویکرد های مبادله و انصاف، رویکرد رشد مرحله ای رابطه،رویکرد علی تعاملی، رویکرد تقویت، رویکرد هماهنگی شناختی
۱٫۱٫۵٫۱٫۲٫۲ رویکرد های مبادله و انصاف :
در این رویکرد ، معیار حفظ و تداوم روابط، میزان داده ها و ستانده های آنهاست و افراد علاقمند هستند که بین آنچه که در یک رابطه هزینه می کنند و آنچه که از آن دریافت می نمایند ، توازن برقرار باشد . از تئوری های مربوط به این رویکرد ؛ می توان به تئوری وابستگی متقابل کلی و تیبات[۷]، تئوری انصاف هاتفیلد[۸] و مدل سرمایه گذاری راسبالت[۹] اشاره کرد.تئوری وابستگی متقابل کلی و تیبات در اکثر تئوری های مبادله،اصلی ترین فرض اینست که برای تحقق نتیجه رضایت بخش از یک رابطه، باید پاداش های هر دو طرف رابطه، بیشتر از هزینه هایی باشد که آنها متحمل می شوند. از دیدگاه کلی و تیبات ، افراد برای ارزیابی رضایتبخش بودن رابطه خود با دیگران ، از معیار سطح مقایسه استفاده می کنند . سطح مقایسه معیاریست که منعکس کننده کیفیت نتایجی است که فرد احساس می کند در یک رابطه استحقاق به دست آوردن آنها را دارد و در نهایت براساس همین معیار ، تصمیم به ادامه و یا ترک رابطه را می نماید (پرلمن و فهر : (Perlman and Fehr,1989
کلی و تیبات در ارتباط با احتمال ترک کردن رابطه، اصطلاح وابستگی [۱۰] را بکار می برند.وابستگی تابعی است از نتایج رابطه منهای سطح مقایسه برای جانشین های رابطه. اگر پس از ارزیابی نتایج رابطه کمتر از سطح مقایسه باشد، به احتمال بیشتری فرد رابطه را رها خواهد کرد و هر چه احتمال ترک رابطه بیشتر باشد ، نشان دهنده وابستگی کمتر فرد به آن رابطه خواهد بود(قدسی.۱۳۸۲: ص۶۹).
تئوری انصاف هاتفیلد در این تئوری نیز فرض اصلی اینست که افراد در روابطشان سعی می کنند ، حداکثر نتیجه را به دست بیاورند (والستر و دیگران :Walster,et .1978 (.طبق این تئوری افراد علاقه دارند که نتیجه رابطه را برای خود با نتیجه آن برای طرف دیگر رابطه مقایسه کنند.”رابطه منصفانه رابطه ایست که در آن فرد احساس کند که نسبت داده/ نتیجه[۱۱] هایش با نسبت داده / نتیجه های طرف مقابل رابطه مشابه باشد”(همان:ص۷۰).
به اعتقاد نظریه پردازان تئوری انصاف ، چنانچه یک طرف رابطه به دنبال حداکثر سازی نتایج رابطه برای خود باشد، در طرف دیگر احساس ناخرسندی و کمبود ایجاد خواهد شد.در چنین شرایطی فرد ناراضی از رابطه،به طرق مختلفی از جمله تلاش برای تغییر نتایج رابطه، استفاده از مکانیزم روانی متقاعد کردن و ترک رابطه، درصدد اعاده انصاف بر می آید.
مدل سرمایه گذاری راسبالت این مدل در واقع مدل بسط یافته تئوری تیبات و کلی با توجه به مفاهیم تعهد و رضایت است (Rusbult,1980) . راسبالت در چهارچوب رویکرد وابستگی متقابل عنوان می کند که رضایت افراد از یک رابطه در سه حالت افزایش پاداش ها ، کاهش هزینه ها و کمتر شدن انتظارات شخصی آنها ، بیشتر می شود . براساس پیش بینی نظریه پرداز این مدل، اگر فرد جانشین های ضعیفی برای رابطه فعلی خود داشته باشد، به آن رابطه متعهد تر می گردد.راسبالت در مدل خود ، فراتر از تئوری مبادله عنوان می کند که تعهد نیز در رابطه می تواند متأثر از سرمایه گذاری ( منابعی نظیر پول، وقت و انرژی عاطفی ) باشد؛ هرچه سرمایه گذاری در یک رابطه سنگین تر، تعهد فرد به آن بیشتر.از نظر او سرمایه گذاری به علت ماهیتی که دارد و به سادگی قابل جدا شدن از رابطه نیست ، از پاداش و هزینه متمایز می باشد.سرمایه گذاری با فسخ رابطه از بین می رود و یا به لحاظ مقدار به طور قابل توجهی کاهش می یابد . از این رو سرمایه گذاری ها با افزایش دادن هزینه فسخ رابطه ، به حفظ آن کمک نموده و میزان تعهد را افزایش می دهد ( قدسی،۱۳۸۲: ص ۷۲) .
۲٫۱٫۵٫۱٫۲٫۲رویکرد رشد مرحله ای رابطه در این رویکرد، فرآیند ایجاد و رشد رابطه مورد توجه قرار می گیرد . فرآیند ایجاد رابطه به صورت تدریجی و مرحله ای در نظر گرفته می شود و برای ارتقاء از یک مرحله به مرحله دیگر متغیرهایی را دخیل می کند. از تئوری های مربوط به این رویکرد ؛ می توان به مدل شکل گیری و گسترش رابطه لوینگر و استوک[۱۲]، تئوری نفوذ اجتماعی آلتمن و تیلور[۱۳] اشاره کرد.
مدل شکل گیری و گسترش رابطه لوینگر و استوک در این مدل فرض اینست که کلیه روابط در طیفی نظری از عدم رابطه تا رابطه کامل قرار دارند.این طیف مراحل مختلفی را شامل می شود:
مرحله صفر: افراد از وجود هم اطلاعی ندارند و هیچ تماس و رابطه ای وجود ندارد.
مرحله یک: یکی از طرفین رابطه نسبت به دیگری شناخت و آگاهی دارد، اما هنوز رابطه ای برقرار نشده است .
مرحله دو: بین طرفین تعامل و ارتباطی رسمی متأثر از هنجارها و نقشهای اجتماعی وجود دارد .
مرحله سه: طرفین رابطه در اثر تعاملاتی که کمتر رسمی هستند،در تجارب یکدیگر سهیم می شوند و اشتراکاتی پیدا می کنند.
شکل ‏۲۱ طیف شکل گیری و گسترش رابطه لوینگر و اسنوک در این مدل در سیر مراحل فوق متغیرهایی از جمله همجواری فیزیکی ، نزدیکی اجتماعی ، تشابه نگرش ها ، مکمل بودن نیازها و سطح خود افشاسازی ، دخالت دارند ( قدسی.۱۳۸۲: صص۷۵-۷۴ ) .
. تئوری نفوذ اجتماعی آلتمن و تیلور این تئوری بیان می کند که شکل گیری رابطه و ایجاد دوستی، فرآیندی تدریجی است.طبق تئوری نفوذ ، فرد بعد از برقراری تعامل ، نتایج آن را با توجه به انتظارات پیش از تعامل و جانشین های رابطه در دسترس، ارزیابی می نماید و رابطه طی فرآیندی مستمر از ارزیابی و پیش بینی ، رشد می یابد . به نظر آلتمن و تیلور ، پایدارترین و نزدیک ترین روابط ، روابطی اند که به آهستگی و طی تعاملات مکرر رشد کرده باشند(قدسی.۱۳۸۲: ص۷۸).
چهار مرحله رشد رابطه که توسط آلتمن و تیلور تعیین شده است ، در شکل زیر دیده می شود:
شکل ‏۲۲ مراحل رشد رابطه آلتمن و تیلور در مرحله مبادلات پایدار، طرفین رابطه با توجه به شناخت کامل از یکدیگر ، با هم تعامل خود انگیخته دارند و می توانند احساسات و رفتار احتمالی طرف دیگر را سریعاً تفسیر و پیش بینی کنند .
رویکرد علی تعاملی این رویکرد به توضیح وابستگی علی روابط نزدیک می پردازد.در این رویکرد شرایط علی ساختاری مؤثر در رابطه در سطوح محیطهای اجتماعی، فیزیکی و… در نظر گرفته می شود. تئوری مربوط به این رویکرد، مدل علی تعاملی زوجی[۱۴] است.
مدل علی تعاملی زوجی: در این مدل که به تبیین روابط نزدیک[۱۵] می پردازد ، این موضوع مطرح می شود که درگیری فرد در روابط نزدیک با همسر ، خویشاوندان و دوستان ، عواطف ، افکار و کنش های او را تحت تأثیر قرار می دهد . در این نوع روابط ، وابستگی متقابل که در برگیرنده اتصالات علی متقابل در عواطف ، افکار و کنشهای طرفین رابطه است، اثر تعیین کننده ای بر جهت دهی رفتار فرد دارد ، به نحوی که رفتار یک طرف رابطه ،بر رفتار طرف مقابل مؤثر است و بالعکس . براساس این مدل رابطه نزدیک مانند دوستی یا ازدواج، رابطه ایست که دارای اتصالات متقابل نسبتاً مکرر ، متنوع ، قوی و با دوام در عاطفه ، افکار و کنش هاست (قدسی،۱۳۸۲: ص۷۳) . سطح بالای نزدیک بودن در یک رابطه دلالت بر این دارد که طرفین رابطه قادر به اثرگذاری عمیق بر یکدیگرند و طرح ها، اهداف و رفتار آنها با هم ارتباط علی بیشتری دارد و توانایی مستقل عمل کردن آنها کمتر است.
رویکرد تقویت در این رویکرد ، پاداش به عنوان عامل اصلی ایجاد کننده و حفظ کننده رابطه مورد توجه قرار می گیرد و براساس آن هرچه رابطه ای پاداش دهنده تر باشد، فرد بیشتر خود را در آن رابطه درگیر می نماید . تئوری مربوط به این رویکرد،شرطی سازی کلاسیک لات و لات[۱۶] است.
مدل شرطی سازی کلاسیک لات و لات: این رویکرد مبتنی بر اصول شرطی سازی کلاسیک به ویژه روش هول- اسپنس[۱۷] است . فرض اصلی رویکرد اینست که دوست داشتن یک شخص ناشی از شرایطی می شود که فرد، پاداش را در حضور آن فرد، صرف نظر از رابطه بین آن شخص و موقعیت پاداش دهنده، تجربه کند . از این لحاظ فرد ، شخص یا اشخاصی را که در هنگام پاداش گرفتن او حضور داشته اند، دوست خواهد داشت .
رویکرد هماهنگی شناختی این رویکرد تشکیل رابطه را مبتنی بر هماهنگی شناختی و عنصر اساسی برای تداوم و حفظ آن را همین توازن شناختی می داند.تئوری سازماندهی شناختی هایدر[۱۸] و تئوری توازن نیوکامب [۱۹]، مربوط به این رویکرد هستند .
تئوری سازماندهی شناختی هایدر فرض اصلی در این تئوری آنست که نگرشهای یک فرد به افراد دیگر و نگرشهای او به اشیاء ، دارای خواص مشابهی است . هایدر به ارتباط بین ادراک کننده P ، شخص دیگر Oو یک شیئ X می پردازد. این سیستم اغلب در یک نمودار مثلثی ارائه می شود که در آن P و O در بالا و X در پائین قرار می گیرند و در میان آنها خطوط ترسیم می شود . از نظر هایدر حالت توازن در این نمودار ، در صورتی که همه خطوط روابط ممکن بین P ، OوX مثبت و یا دو رابطه منفی و یکی مثبت باشد، برقرار می شود.همچنین با این بیان ، تئوری خود را روشن می نماید که اگر P ، O را دوست داشته باشد و O هم X را ، در آن صورت P باید نگرشی مثبت بهX داشته باشد.
تئوری توازن نیوکامب در مدل نیوکامب،مؤلفه ها و اجزای تشکیل دهنده مثلث توازن ( که در تئوری هایدر نیز مطرح شده است) به طور انحصاری تعریف می شود . نیوکامب در تئوری خود نه تنها علایم روابط بلکه شدت نگرشها و جاذبه را نیز مورد توجه قرار می دهد.
۲٫۵٫۱٫۲٫۲ تئوری های حمایت اجتماعی در مطالعات ابتدایی پیرامون حمایت اجتماعی ، این واژه بر حسب شمار تماس ها تعریف می گردید (آرمسترانگ،۱۳۸۷: ص۱۰۹) . بر این مبنا فردی که در هفته ،دارای ده تماس است ، دو برابر شخصی که پنج تماس در هفته دارد، از حمایت اجتماعی برخوردار می باشد.اما برای در نظر گرفتن تعداد تماس ها به عنوان شاخص سنجش میزان حمایت اجتماعی ایراداتی مطرح گردید. تماس ها ی ( روابط ) فرد ممکن است علی رغم متعدد بودن ، از آن صمیمیت و نزدیکی که فراهم کننده حمایت اجتماعی باشد، برخوردار نباشد.ضمن اینکه برخی از پیوند های اجتماعی ممکن است ، منشأ فشار محسوب گردند .
بنا براین نظریه پردازان حمایت اجتماعی بر این امر تاکید می نمایند که روابط صرفاً به عنوان منابع حمایت اجتماعی محسوب نمی شوند ، به عبارت دیگر تمام روابطی که فرد با دیگران دارد ، حمایت اجتماعی نمی باشد؛ مگر در صورتی که فرد بتواند آنها را به عنوان یک منبع در دسترس و مناسب ادراک نماید.
تئوری ها و مدل های حمایت اجتماعی را براساس فاکتورهای مختلفی می توان دسته بندی نمود که به برخی ازآنها اشاره می شود :
۱٫۲٫۵٫۱٫۲٫۲مدلهای مربوط به میزان تغییر در اندازه و جهت حمایت اجتماعی در دوره های زندگی تئوری کناره گیری از رابطهکومینگ و هنری[۲۰] این تئوری را در دو سطح کلان و خرد مطرح می کنند . در سطح خرد تئوری کناره گیری از رابطه با در نظر گرفتن سه نوع هنجار، یعنی هنجارهای قانونی( مانند بازنشستگی در سنین خاص) ، هنجارهای اجتماعی ( مانند بها دادن به جوانی) و هنجارهای زیستی( مانند کاهش نیروی جسمانی با افزایش سن) قائل به این مطلب است که افراد با ورود به سنین سالمندی، روابطشان را با اعضای شبکه های اجتماعی شان از دست می دهند و در نتیجه حمایت های اجتماعی کمتری دریافت می نمایند .
تئوری بانک حمایتی این تئوری که توسط آنتونوسی[۲۱](۱۹۸۵) مطرح گردید، میزان ورودی و خروجی حمایت را بر حسب سن توضیح می دهد و بیان می کند که بین جریان گرفتن و دادن حمایت و میزان سن ، توازن های مختلفی وجود دارد . آنتونوسی با توضیح روابط والدینی – فرزندی که به لحاظ توع رابطه ، تعلق و تعهد از حمایتی ترین روابط است ، تئوری خود را تبیین می نماید . بر اساس این نظریه والدین قبل از رسیدن به سنین سالمندی، از فرزندان خود ، حمایت های فراوانی را به عمل می آورند اما با گذشت زمان و پا به سن گذاشتن آنها ، این جریان معکوس می شود و والدین حمایت های بیشتری را دریافت می کنند.
مدل کمبود[۲۲] مدل کمبود در صدد است تا رابطه بین حمایت اجتماعی و تنهایی را بر حسب کمبود های فردی که نیاز به حمایت دارد ، توضیح دهد (استیمتر:Stamter,1994).
در این مدل سه نوع کمبود که بر توانایی افراد تنها اثر می گذارد تا آنها نتوانند سطوح مناسب حمایت اجتماعی را دریافت کنند ، تشخیص داده شده است.
کمبودهای ادراکی : این کمبود موجب می گردد که فرد نتواند در مواقعی که حمایت اجتماعی در دسترس وی قرار دارد ، آن را تشخیص دهد و درک نماید.
توجه به این نکته ضرورت دارد که اعتقاد به وجود حمایت اجتماعی( ادراک) نسبت به دریافت واقعی حمایت اجتماعی اهمیت بیشتری دارد.
کمبود در تأمین حمایت برای دیگران:این کمبود بر توانایی فرد تنها برای ایجاد روابط معنی دار با دیگران اثر گذارست ، دیگرانی که برقراری تعامل با آنها منجر به دریافت حمایت های اجتماعی از سوی آنها می شود .
کمبود در توانایی کسب حمایت از دیگران: این کمبود به تهدید کننده بودن کسب حمایت اجتماعی برای عزت نفس فرد و پر هزینه بودن آن ، مربوط می باشد.
شکل ‏۲۳ مدل کمبود۲٫۲٫۵٫۱٫۲٫۲مدلهای مربوط به پیامدهای حمایت اجتماعی بر سلامتی پژوهشگران برای تبیین چگونگی تأثیر حمایت اجتماعی بر سلامتی، دو مدل را مطرح کرده اند .
مدل تأثیر مستقیم( کلی) حمایت
براساس این مدل ، سلامتی متأثر از میزان بهره مندی از حمایت اجتماعی است و حمایت اجتماعی صرف نظر از اینکه فرد تحت تأثیراسترس باشد یا نه، باعث می شود تا فرد ازتجارب منفی پرهیز کند و از این رو اثرات سودمندی برسلامتی دارد.درگیری افراد در شبکه های مختلف اجتماعی اعم از شبکه های خانوادگی، دوستی و همسایگی ، منابعی حمایتی را فراهم می آورند که فرد با جذب بیشتر در آنها، شرایط مطلوبی را جهت دریافت حمایت کسب می نماید .
شکل ‏۲۴مدل تأثیر مستقیممدل تأثیر غیر مستقیم حمایت( فرضیه سپر/ضربه گیر) این مدل عنوان می کند که حمایت اجتماعی تنها برای افراد تحت استرس سودمند است و چون مانعی در مقابل نفوذ استرس بر فرد عمل می کند . حمایت اجتماعی و حتی ادراک حمایت اجتماعی با پاسخهای ایمنی بدن ارتباط دارد . در این مدل محافظت حداقل به دو طریق صورت می گیرد:
۱٫ ارزیابی شناختی ؛ به این معنا که فرد در زمان مواجه با استرس به پشتوانه منابع حمایتی خود ،موقعیت پیش آمده را استرس زا ارزیابی نمی کند.
۲٫ تعدیل واکنش در برابر موقعیت استرس زا ؛ یعنی منابع حمایتی فرد را از این نکته آگاه می سازند که این موقعیت چندان دشوار و با استرس نبوده است.
به اعتقاد لیبرمن(۱۹۸۸) از نظر تئوریکی ، منابع اجتماعی می توانند هم بر وقوع و هم بر اثرات استرس به شیوه های زیر تأثیر بگذارد:
کاهش احتمال وقوع موقعیت های استرس زا
تسکین یا اصلاح استرس در اثر تغییر ادراک فرد از واقعه به جهت تعامل با دیگران مهم
تغییر رابطه بین اهمیت واقعه و استرس ایجاد شده توسط آن
نفوذ بر راهبردهای مقابله ای در اصلاح رابطه بین واقعه استرس زا و اثر آن
به حداقل رساندن تأثیر وقایع استرس زا بر عزت نفس و احساس تسلط شخصی
تأثیرگذاری مستقیم بر سطح سازگاری
۳٫۲٫۵٫۱٫۲٫۲ مدلهای مربوط به نحوه کسب حمایت اجتماعی بر حسب اولویت در رابطه ، جایگزین های روابط از دست رفته یا توافق در روابطمدل سلسله مراتبی- جبرانی[۲۳] این مدل تأمین حمایت را مبتنی بر اولویت و اهمیت روابطی می داند که افراد با یکدیگر دارند(کانتور:Cantor,1979) . روابط اولیه به لحاظ اهمیت و اولویتی که دارند، ایده آل ترین نوع رابطه حمایتی برای طیف وسیعی از حمایتهایی است که طرفین رابطه می توانند برای یکدیگر فراهم کنند . هنگامی که روابط اولیه ای مثل همسری و فرزندی وجود ندارد ، روابط پائین تر نظیر دوستی می تواند جانشین آن روابط اولیه شود . در این مدل روابط اولیه ، حالتهای مرجع برای حمایت اجتماعی به حساب می آیند و در زمان فقدان پیوندهای اولیه، پیوندهای مرتبه بعد جایگزین می گردند . بنابراین طبق مدل سلسله مراتبی، پیوندها به لحاظ شدت رابطه و حمایتهای حاصل از آن اهمیت سلسله مرتبه ای دارند و فرد در صورت عدم دسترسی به روابط اولیه ، روابط مرتبه پائین را برای جبران آن بکار می برد.
مدل تخصیص وظیفه[۲۴] نظریه پردازان این مدل اعتقاد دارند که هر رابطه ای نوع خاصی از حمایت را به دنبال دارد.شبکه های حمایتی فرد هر کدام بنا بر نوع رابطه ای که پیرامون آن رابطه تشکیل شده اند ؛ حمایت ویژه ای را برای فرد فراهم می نماید (لیتواک:Litwak,1985) .
مدل تخصیص کارکردی[۲۵] از دیدگاه این مدل، روابط در طی زمان و موقعیت به توافق می رسند (سیمون: Simon,1984) و انتظار می رود که نسبت به این موضوع که حمایتهای مختلف توسط چه کسی فراهم می شود ، تفاوت وجود داشته باشد . هر پیوندی می تواند بسته به اینکه طرفین رابطه به چه نحوی بر روی آن رابطه به توافق رسیده باشند ، نوع خاصی از حمایت یا گروهی از حمایتها را برای فرد تأمین نماید . دوستان و همکاران که براساس مدل تخصیص وظیفه در روابط کارکردهای مصاحبتی و دوستی دارند ، برطبق مدل تخصیص کارکردی می تواند با توجه به توافق دو طرف نسبت به رابطه و تعامل با یکدیگر، دامنه وسیع تری از حمایت ها را در برگیرد.
مدل هم چینی مناسب استرس و حمایت اجتماعی[۲۶] این ایده که نوع حمایت های اجتماعی دریافتی باید متناسب با زمینه و نوع استرس تجربه شده باشد، توسط کاترونا و همکارانش مورد توجه قرار گرفت(کاترونا و راسل:,Cutrona and Russell, 1990کاترونا و شور:,۱۹۹۲ .(Cutrona and Shur
استرس های خاص نیازهای حمایتی ویژه ای را اقتضا می کند و هر نوع حمایتی با هر نوع استرسی تناسب ندارد . کاترونا در مدل اولیه خود ، عامل تعیین کننده مناسب ترین نوع حمایت را تنها به ویژگی های استرس نسبت می دهد (کاترونا:, ۱۹۹۰ Cutrona) . بهترین خصیصه مورد نظر در ارتباط بین استرس و حمایت اجتماعی ، به اعتقاد کاترونا و شور ، قابلیت کنترل موقعیت استرس زاست.از این رو دو نوع استرس در این مدل مشخص شده است.
استرس قابل کنترل : در رویدادهایی که امکان حذف،کاهش و جلوگیری منبع استرس وجود دارد؛ حمایت های تسهیل کننده کنش از نوع حمایت اطلاعاتی و ابزاری مناسب هستند.
استرس غیر قابل کنترل: حمایت های تشویق کننده از نوع حمایت عاطفی و شبکه ای باید برای فرد فراهم گردد.
شکل ‏۲۵ مدل هم چینی مناسب استرس و حمایت اجتماعی کاترونا۴٫۲٫۵٫۱٫۲٫۲مدلهای مربوط به کاهش یا افزایش حمایت اجتماعی ناشی از تغییر در تعداد پیوندها،عضویت ها و هویت های اجتماعیتئوری انسجام اجتماعی به اعتقاد دورکیم مشکل اصلی جوامع جدید رابطه فرد با جامعه است و خودکشی را به عنوان یکی از پیامدهای تضعیف این رابطه مطرح می کند. از نظر دورکیم تفاوتهای موجود در میزانهای خودکشی ، منطبق است بر میزان انسجام اجتماعی .در گروههایی که از نظر اجتماعی منزوی هستند ،میزان بالایی از خودکشی دیده می شود و میزان پایین خودکشی بیانگر وجود پیوندهای قوی اجتماعی در میان گروههاست. در نتیجه امکان وقوع خودکشی در هنگام تضعیف پیوندها و مشارکت های اجتماعی بیشتر خواهد بود.
شکل ‏۲۶ مدل انسجام اجتماعی دورکیمفرضیه انباشت هویتی تویتس هماهنگ با نظریه پردازان کنش متقابل نمادی این فرض را مطرح می کند و قائل به اینست که هویت های افراد با نقش های اجتماعی شان پیوند دارد . نقش های اجتماعی به عنوان مجموعه انتظارات رفتاری از محیطهایی که شخص در آنها با دیگران تعامل دارد، ناشی می شود . افراد از طریق برآوردن انتظارات نقشی فرصت می یابند تا عزت نفس شان را ارتقا دهند . هویت های نقشی برای افراد در معنایی وجودی ، اطلاعاتی را درباره اینکه آنها کیستند ، فراهم می نماید . همچنین نقش های اجتماعی ایجاد کننده اهداف در زندگی نیز هستند .
تئوری شبکه این تئوری در واقع به دنبال تئوری انسجام اجتماعی دورکیم آمده ، اما تفاوت اصلی آن با تئوری دورکیم در واحد تحلیل آنست . در تئوری شبکه ، توجه معطوف به روابط اجتماعی ، پیوندهای اجتماعی و شبکه پیوندهای فرد است ، حال آنکه تئوری دورکیم تحلیل در سطح کلان بوده و با میزانهای اجتماعی مشخص می شود . در تئوری شبکه ، بخشهای انتزاعی جامعه- مذهب، خانواده، اقتصاد- عرصه های عملکرد شبکه های شخصی هستند و افراد با مشارکت در این عرصه ها به جامعه وصل می شوند (پسکوسولیدو و جرجیانا: Pescosolido and Gorgianna,1989).
شبکه اجتماعی از یک طرف به لحاظ پیوندها و روابطی که در عرصه های چندگانه افراد را به هم متصل می کند،با تئوری انسجام اجتماعی هماهنگ است و از طرف دیگر به لحاظ منابعی که در طی این پیوندها منتقل می شود، به تئوری های حمایت اجتماعی مربوط می شود.
اکثرطبقه بندی های ارائه شده از شبکه های اجتماعی فردی آن را به دو نوع شبکه رسمی و شبکه غیر رسمی تقسیم نموده اند:
الف. شبکه های رسمی: اجتماعات حرفه ای،اتحادیه ها ،کلوپ،احزاب سیاسی، حکومت ها
ب. شبکه های غیر رسمی: خویشاوندان ، دوستان و همسایه ها
اعضای شبکه های غیر رسمی:
خانواده و خویشاوندان :اغلب خویشاوندان، درصد بالایی از اعضای شبکه های فردی را تشکیل می دهند می باشند و به طور کلی،از کل روابط فعال موجود در شبکه،درصد روابط خویشاوندی از روابط غیر خویشاوندی بیشتر است. مطالعات نشان داده که خویشاوندان از نظر اجتماعی معمولا صمیمی ترین و نزدیک ترین عضو یک شبکه می باشند.
روابط خویشاوندی فعال ،از خویشاوندان نزدیک(والدین،خواهر،برادر،همسر و فرزندان خانواده)ناشی می شود و بیشتر خویشاوندان نزدیک ، دوستان صمیمی هم می باشند و بیشتر دوستان صمیمی فرد خویشاوندان نزدیک او هستند ؛ مثل افراد همسن خانواده و خواهران و برادران. علی رغم اینکه افراد مجموعه های وسیعی از خویشاوندان را در اختیار دارند ، اما الگوی معمول حفظ روابط قوی،تنها با مجموعه کوچکی از خویشاوندان نزدیک می باشد و روابط با خویشاوندان دورتر،تنها برای مواقع خاص و صورت لزوم مثل مهاجرت همچنان حفظ می شود . ولمن معتقد است ارتباطات درونی خویشاوندی از یک طرف کنش متقابل را افزایش و از طرفی محدود می کند. محدودیت های ناشی از تعداد معدود و کم خویشاوندان در دسترس برای اعضای شبکه می باشد،اما از طرفی پیوندهای خویشاوندی،تماس های مکرری را با بسیاری از افرادی که شخص از طریق دیگری نمی توانست با آنها ارتباط و ملاقات داشته باشد افزایش می دهد.
دوستان: تقریباً نیمی از شبکه های فعال و صمیمی افراد را دوستان تشکیل می دهند وآنها می توانند دامنه وسیعی از حمایت های اجتماعی را برای افراد فراهم سازند . اگر چه بیشتر پیوندهای دوستانه از نظر کیفیت نسبت به رابطه والدین و فرزندان ارشد ، حمایت های کمتری را ارائه می دهند ، اما کمیت و تنوع حمایت دوستان همانند پیوند خواهر – برادری می باشد . با این وجود دوستی نسبت به خویشاوندی شکننده تر و آسیب پذیر تر است ؛ چرا که این رابطه معمولاً منسجم ، پراکنده و نا متراکم است بدون اینکه تعهدی برای حمایت از دیگری وجود داشته باشد . از آنجا که پیوندهای دوستانه،بیشتر داوطلبانه و ناپیوسته هستند ، این امر موجب می شود که دریافت کنندگان حمایت احساس کنند ، نظارت اندکی روی روابط دارند و حمایت را به عنوان هدیه دریافت می دارند.دوستان به علت خصوصیات و ارزش های مشترک با اعضای شبکه،منبع مهم و برجسته ای از مصاحبت و همراهی با آنها در رسیدگی به وظایف غیر تکنیکی می باشند و همچنین منبع ممتازی از کمک ابزاری موثر و عاطفی محسوب می گردند.
همسایگان: امروزه در دنیای مدرن علی رغم اینکه روابط فرامرزی شده است ،اما هنوز هم مجاورت و همسایگی از اهمیت برخوردار می باشد و پیوندهای همسایگی در شبکه روابط فردی نقش مهمی را ایفا می نمایند . این پیوندها بر خلاف پیوندهای دوستانه که داوطلبانه و ارادی صورت می گیرند ، کمتر ارادی هستند . مجاورت و نزدیکی مکانی با همسایه؛تماس مکرر و ارتباطات منسجم انبوه،آگاهی متقابل از مشکلات و نیازها و کمک کردن را ایجاب می کند . همسایگان منبع اصلی و مهم دوستی ، مصاحبت ، همراهی،کمک برای نگهداری و مواظبت از بچه و خانه هستند . آنها تامین کنندگان اصلی حداقل کالا و خدمات،مصاحبت ،امنیت،کسب اطلاعات،حمایت عاطفی و گاهی مالی می باشند.
تحقیقات نشان داده است که زنان به دلیل مسئولیت اصلی شان در خانه داری ،بیشتر از مردان ، تمایل دارند تا با همسایگان شان در ارتباط باشند . در زندگی مدرن امروزه ، ارتباط با گروههای خویشاوندی و همسایگی کمتر شده است و فقدان ارتباط با همسایگان به عنوان مشخصه زندگی شهری مطرح می شود. در شهرها ، همسایگان آشنایی مبهم وضعیفی با هم داشته و به ندرت هم را می شناسند و این مسئله حمایت مادی،اجتماعی و احساسی را کاهش می دهد . به عقیده فیشر در شهرها به علت گسترش شبکه های مختلف دیگرمثل انجمن ها ، کلوپ ها و مکانهای تفریحی(شبکه های رسمی) ، افراد کمتر با همسایه ارتباط پیدا می کنند.
همکاران: معمولا تعداد کمی از پیوندهای موجود در شبکه های فردی در مقایسه باخویشاوندان،دوستان و همسایگان به همکاران مربوط می شود . همکاران تأمین کنندگان حمایت در زمینه شغلی ، کسب اطلاعات در زمینه تسهیلات و امکانات شغل ، حمایت مالی و مصاحبتی به ویژه برای مردان می باشند. روابط با همکاران ممکن است تنها محدود به ساعات کاری نبوده و بعد از ساعات کاری نیز تداوم یافته و حتی به رفت و آمدهای خانوادگی نیز منتهی می گردد . از سوی دیگر از آنجا که همکاران کار،اهداف و منافع مشترکی دارند ، بهتر می توانند نیازها و مشکلات یکدیگر را رفع نموده و انواع مختلف حمایت ها را برای یکدیگر فراهم نمایند.
ولمن[۲۷] (نظریه پرداز تئوری شبکه) برای تبیین ماهیت شبکه های فردی سه مدل ارائه نموده است:
الف)مدل اجتماع گمشده: این مدل بیان می کند که ، در دنیای مدرن امروز اجتماعات در اثر تغییرات عظیم و گسترده ای نظیر شهرنشینی ، صنعتی شدن ، سرمایه داری،بورکراسی ، جهانی شدن و توسعه تکنولوژی های ارتباطی از بین رفته ، سبک زندگی افراد تغییر کرده و روابط آنها غیر شخصی،زودگذر و ضعیف شده است .
ب)مدل اجتماع حفظ شده: براساس این مدل هنوز هم اجتماعات همانگونه در اجتماعات سنتی و کوچک وجود داشتند ، به طور منسجم منبع مهم تأمین حمایت محسوب می گردند و تغییرات اجتماعی نتواسته است اثری منفی بر پیوندها و ارتباطات اجتماعی افراد در دنیای مدرن داشته باشد.این اجتماعات در محله ها قابل مشاهده است.
ج) مدل اجتماع رها شده: به اعتقاد این مدل که در واقع رویکرد تحلیل شبکه است ، در دنیای مدرن روابط بین افراد در شهرها حالت پخش و پراکنده دارد ، یعنی روابط نه مانند اجتماع گمشده کاملا از بین رفته و نه همچون اجتماع حفظ شده شکل روستایی و محله ایی دارد . در اجتماع رها شده افراد بر مبنای علاقه خود در گروههای مختلف عضویت دارند.
در بیانی کلی دیدگاه تحلیل شبکه معتقد است ، تغییرات عظیم اجتماعی تنها تغییراتی را در الگو و ساختار روابط ایجاد نموده اند، بدون اینکه اجتماع را کاملا از بین ببرند و تنها شکل آن را از حالت همسایگی و محله ای به فرامرزی، پراکنده، متراکم و کمتر مرزبندی شده تغییر داده است(wellman,1999)
اجتماع
متغیرها رها شده حفظ شده گمشده
اندازه شبکه بزرگ بزرگ کوچک
قوت پیوندها قوی قوی ضعیف
درصد خویشاوندان پایین بالا پایین
درصد همسایگان پایین بالا پایین
درصد دوستان بالا پایین بالا
چندگانگی پایین بالا پایین
درصد پیوندهای داوطلبانه بالا پایین بالا
تراکم شبکه متوسط بالا پایین
تماس رودرو پایین بالا پایین
تماس تلفنی بالا متوسط پایین
تجانس نامتجانس متجانس نامتجانس
حمایت اجتماعی متوسط بالا پایین
جدول ۲- ‏۲۱ تیپولوژی ( نوع شناسی ) اجتماع ولمن (wellman,1999:52)
روابط اجتماعی را بر حسب میزان صمیمیت نهفته در آن به لحاظ شدت رابطه می توان در طیفی از پیوندهای ضعیف تا قوی در نظر گرفت. گرانووتر[۲۸] دیگر نظریه پرداز تئوری شبکه،شبکه های اجتماعی را بر همین اساس در دو گروه دسته بندی نموده است:
الف)پیوندهای ضعیف:این پیوند مربوط به کسانی می شود که شخص به ندرت با آنها تعامل دارد ؛ میزان صمیمیت در روابط کم و احساس مسئولیت ،تعهد و علاقه به رابطه پائین است.
ب)پیوندهای قوی :این پیوند مربوط به خویشاوندان ،همسایگان و همکاران می شود که شخص به طور مداوم با آنها در ارتباط و تعامل است؛ میزان احساس صمیمیت در روابط زیاد و احساس مسئولیت ، تعهد و عبلقه به رابطه بالاست.
گرانووتر (۱۹۷۳) چهار بعد را در ارتباط با سنجش شدت و میزان پیوند – قوی یا ضعیف – بیان می نماید: (Bian, 1999)
۱٫میزان زمان صرف شده در رابطه ۲ . شدت یا عمق عاطفی ۳ . صمیمیت ۴٫ خدمات متقابلی که مشخصه پیوند است.
ولمن،ورتلی و گولیا (از پژوهشگران تحلیل روابط بین شخصی)، ویژگی پیوندهای قوی را در سه مشخصه چنین بیان می کنند:(ولمن و گولیا Wellman and Gulia ,1999:.ولمن و ورتلی: Wellman and Wortley,1990)
الف) احساس صمیمیت و خاص بودن رابطه ، میل به مصاحبت با شریک پیوند و سرمایه گذاری داوطلبانه در پیوند
ب ) علاقه به ارتباط مداوم و مکرر در طول دوره ای طولانی از طریق تعاملات در زمینه های اجتماعی گوناگون
ج ) احساس تقابل در رابطه توأم با شناخت و حمایت از نیازهای شریک پیوند
پیوندهای ضعیف و قوی:
روابط اجتماعی حاصل درگیری افراد در پیوندهای اجتماعی قوی و ضعیفی است که افراد در محیطهای مختلف اجتماعی با هم دارند . پیوندهای اجتماعی امکان دسترسی به همه منابع را می دهد ( اسپینوزا Esinoza,1999: ).
از نظر پژوهشگران پیوندها در دوسطح خرد و کلان برای افراد و جوامع اثرگذارند.در سطح خرد عموماً آثار پیوندها به کسب منابع اجتماعی برای افراد معطوف است . در سطح کلان ، پیوندهای ضعیف در برگیرنده انسجام اجتماعی برای جامعه هستند و پیوندهای قوی انسجام درونی را برای گروههای داخل جامعه به همراه دارند.
گرانووتر نظریه پرداز پیوندهای ضعیف ، این پیوندها را دارای دو کارکرد خرد و کلان می داند:
کارکرد خرد : انتشار اطلاعات،اخبار ، ایده ها وآگاهی ها در بین افراد و گروههای مختلف جامعه
کارکرد کلان : انسجام اجتماعی از طریق اتصالات ضعیف (آشنایی ها) بین افراد و گروهها (گرانووتر: ,۱۹۸۲ Granovetter)
در جامعه مدرن پیوندهای ضعیف مهمترین مولد تقسیم کار هستند و برای ادغام افراد در جامعه جنبه پر اهمیتی دارند . این پیوندها افراد را به محیطهای مختلفی وصل می کنند و بنابراین پیوند ضعیف بین هر فردی با آشنایان خود صرفاً یک پیوند آشنایی کم اهمیت محسوب نمی گردد بلکه پل مهمی بین دو دسته از دوستان نزدیک و صمیمی است . در صورتی که این اتصالات ضعیف وجود نداشته باشند، افراد و گروههای دارای پیوند قوی به صورت مجموعه های بسته و در خود فرو رفته باقی می مانند.
پیوندهای قوی(Guanexi) دلالت بر اتصال و پیوند قوی دوتایی و تعهد به مبادله کمک بین دوطرف درگیر پیوند دارد. زمینه های ساختاری خاصی که بستر ایجاد شبکه های پیوندی قوی هستند ، حدود و گستره ی بهره گیری افراد را از این پیوندها مشخص می نماید.
اسپینوزا (۱۹۹۹) تیپولوژی مبادلاتی پیوندهای قوی و ضعیف را براساس جوامع امریکای لاتین و مطالعه ی پیمایشی از شیلی، مطرح می کند که در برگیرنده طبقه بندی کلی مبادلات بر حسب شدت پیوند و نوع روابط اجتماعی می باشد . براساس این طبقه بندی، چهار زمینه رابطه ای وجود دارد که تبادل منابع حمایتی از طریق آنها صورت می گیرد:
پیوندهای قوی خویشاوندی : مجموعه ای از مبادلات حمایتی را از کمک های مالی تا مراقبت از کودکان تأمین می کند . این مبادلات که مربوط به خویشاوندان نزدیک و بلافصل می شود به علت نزدیکی و مجاورت فیزیکی اعضای خانواده ، دسترسی به کمک را به سهولت ممکن می سازد.
پیوندهای قوی دوستی: این پیوندها مربوط به دوستان نزدیک فرد می گردد، یعنی افرادی که به طور منظم با فرد در تماس و از او مطلع هستند و در هنگام برخورد با مشکلات ، به عنوان منابع حمایتی او محسوب می شوند.
پیوندهای ضعیف خویشاوندی:مبادلاتی که فرد با خویشاوندان گسترده خود که در مجاورت با آنها زندگی نمی کند، دارد . این نوع پیوندها در قالب پیوندهای خفته ، افراد خویشاوند را در مواقعی همچون مرگ و میر، حوادث اضطراری و… در تماس با یکدیگر قرار می دهد . پیوندهای خفته قابلیت فعال شدن در مواقع اضطراری را برای فرد دارند.
پیوندهای ضعیف دوستی: این پیوندها در برگیرنده آشنایی هاست. در این نوع پیوند ، افراد براساس علایق ابزاری خود در مبادلات اقتصادی با هم درگیر می شوند و بر حسب نیازشان در طول مبادلات برابر ، منابع را به دست می آورند.
پیوندهای قوی خویشاوندی دوستی
پیوندهای خانوادگی کمک متقابل
همبستگی سازمان یافته Organized Soliderity
پیوندهای ضعیف پیوندهای خفته Latent Ties
پیوندهای ابزاری
(مبادلات اقتصادی)
شکل‏۲۷ تیپولوژی مبادلاتی پیوندهای قوی و ضعیف اسپینوزا (۱۹۹۹)سلامت روان بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی (WHO) سلامت حالتى است که بیانگر بهزیستی کامل جسمانى ، روانى و رفاه اجتماعى است و فقط بر فقدان بیمارى یا نقص جسمانى دلالت ندارد ؛ سلامت در دیدگاهی کل نگر از جنبه های روانی- اجتماعی – فیزیکی و نیز در ارتباط با محیط مورد توجه قرار می گیرد (خدا رحیمی، ۱۳۷۴ ، ص ۲۶).
شکل ‏۲۸ ابعاد سلامت مفهوم سلامت روان شامل رفاه ذهنی، احساس خودتوانمندی، خودمختاری، کفایت، درک همبستگی بین نسلی و توانائی تشخیص استعدادهای بالقوه هوشی وعاطفی درخود است. سلامت روان حالتی از سلامتی عاطفی و اجتماعی است که در آن فرد از توانائی های خویش آگاهی یافته و قادر است با استرس و فشار های معمول زندگی تطابق حاصل نموده ، به گونه ای مفید و سازنده به اشتغال پرداخته و بعنوان بخشی از جامعه با دیگران مشارکت و همکاری داشته باشد . سلامت روان شامل افزایش توانایی‌های افراد و جامعه و قادرسازی آن‌ها در دستیابی به اهداف مورد نظر می‌باشد.


تیر ۲۴ ۱۳۹۶

Maryam Mirzakhani

maryam mirzakhani

۲۰۱۷ – ۱۹۷۷


تیر ۲۴ ۱۳۹۶

سیستم عامل Parsix متوقف شد !

چند روز پیش در پرسه توی سایت Distrowatch بودم که با این خبر رو به رو شدم :

و این شدتا از اخبار داخل سایت درستی این خبر رو پیگیری کنم :
Parsix GNU/Linux project is going to shut down six months after the release of Debian GNU/Linux 9.0 a.k.a Stretch. Parsix GNU/Linux 8.15 (Nev) will be fully supported during this time and users should be able to upgrade their installations to Debian Stretch without any significant issues. We will make all necessary changes, and updates to ensure a smooth transition to Debian Stretch. We take this moment to thank all users and community members who supported this project throughout the years by using Parsix, making donations or spending their time to improve it. A more accurate time line will be announced once we have more information in regards to the official release date of Debian Stretch.

 

ای کاش که پروژه ی پارسیکس همچنان ادامه داشت. از زحمات آقای آلون باغومیان انتشار دهنده ی توزیع پارسیکس در این چند سال تشکر میکنیم که یک توزیع فارسی رو به جامعه ی فارسی زبان با تمام سختی ها اهدا کرد.

اخبار سایت Parsix

آلون باغومیان در ویکی

 


تیر ۲۲ ۱۳۹۶

نحوه تغییر دایرکتوری Home در یک پارتیشن مجزا

در هر سیستم لینوکسی یکی از دایرکتوری‌های موجود حتماً دایرکتوری /home می‌باشد. دایرکتوری‌های تمام حساب‌های کاربری (کاربران) به جز کاربر ریشه (root) در این دایرکتوری قرار می‌گیرند که کاربران به‌طور مداوم اسناد و سایر فایل‌ها را در آن ذخیره می‌کنند.

دایرکتوری مهم دیگری نیز به نام ‌/vat وجود دارد که اندازه آن به تدریج افزایش می‌یابد که شامل فایل‌های log، فایل‌های وب، فایل‌های چاپ و … می‌باشد.

هنگامی که این دایرکتوری‌ها پر می‌شوند ممکن است مشکلات مهمی را در سیستم فایل root ایجاد نمایند.

در این آموزش ما به شما نشان خواهیم داد که چگونه دایرکتوری /home را به یک پارتیشن اختصاص داده و در دیسک جدیدی ذخیره کنیم.

نکته: اگر ار قبل پارتیشنی را برای انجام این کار آماده کرده‌اید ادامه مطلب را بخوانید در غیر اینصورت سری به مقاله «نحوه نصب و پارتیشن‌بندی یک هارددیسک در لینوکس» بزنید.

اکنون نیاز است تا دایرکتوری home را به یکی از پارتیشن‌ها منتقل کنیم. برای استفاده از فایل‌سیستم باید به یک نقطه از فایل‌سیستم home اصطلاحاً mount شد.

با استفاده از فرمان db می‌توانید فایل‌سیستم را لیست نمایید:

# df -l

با ایجاد دایرکتوری /srv/home می‌توانیم به /dev/sdb1 متصل (mount) شویم:

# mkdir -p /srv/home
# mount /dev/sdb1 /srv/home

سپس محتویات /home را با استفاده از فرمان rsync یا cp به /srv/home انتقال دهید.

# rsync -av /home/* /srv/home/
OR
# cp -aR /home/* /srv/home/

پس از آن تفاوت بین دو دایرکتوری را با استفاده از ابزار diff پیدا می‌کنیم، اگر همه چیز درست بود به مرحله بعدی می‌رویم.

# diff -r /home /srv/home

سپس تمام محتوای قدیمی در /home را بصورت زیر حذف می‌کنیم:

# rm -rf /home/*

حال /srv/home را unmount می‌کنیم:

# umount /srv/home

در نهایت می‌بایست فایل‌سیستم /dev/sdb1 را به‌عنوان /home متصل (mount) کنیم:

# mount /dev/sdb1 /home
# ls -l /home

تغییرات بالا برای بوت فعلی ادامه می‌یابد. خط زیر را در /etc/fstab اضافه کرده تا تغییرات به‌صورت داپمی انجام شوند:

# blkid /dev/sdb1
/dev/sdb1: UUID="e087e709-20f9-42a4-a4dc-d74544c490a6" TYPE="ext4" PARTLABEL="primary" PARTUUID="52d77e5c-0b20-4a68-ada4-881851b2ca99"

اگر پارتیشن UUID است /etc/fstab را گشوده و خط زیر را به آن اضافه کنید:

UUID=e087e709-20f9-42a4-a4dc-d74544c490a6   /home   ext4   defaults   0   2

فایل را ذخیره کرده و سیستم را reboot نمایید.

با اجرای فرمان زیر می‌توانید مشاهده کنید که دایرکتوری /home با موفقیت به یک پارتیشن اختصاص داده شده است:

# df -hl

منبع: tecmint.com


تیر ۱۶ ۱۳۹۶

نحوه نصب و پارتیشن‌بندی یک هارددیسک در لینوکس

امروز به شما آموزش خواهیم داد که چگونه یک هارد دیسک جدید را به سرور لینوکستان اضافه نمایید.

فرض بر این است که دیسک جدید را به سیستم وصل کرده‌اید. ابتدا می‌بایست نوع برچسب دیسک را با استفاده از فرمان fdisk و یا parted تنظیم نمایید. ما نام برچسب GPT را در این مثال استفاده کرده‌ایم:

# parted /dev/sdb mklabel gpt

توجه: fdisk فقط از برچسب MSDOS MBR پشتیبانی می‌کند ولی parted از هر دو پشتیبانی می‌نماید.

حال پارتیشن (/dev/sdb1) را با اندازه ۱۰۶GB ایجاد کنید. ما ۱۰۲۴MB فضا را برای MBR رزرو کرده‌ایم.

# parted -a cylinder /dev/sdb mkpart primary 1074MB 107GB

توضیح فرمان فوق:

a- گزینه‌ای برای مشخص کردن تراز پارتیشن

mkpart- زیرفرمانی برای ایجاد پارتیشن

primary- نوع پارتیشن را به عنوان primary در هارددیسک تعیین می‌کند (مقادیر دیگر logical و extended می‌باشند.)

۱۰۷۴MB- نقطه آغاز پارتیشن

۱۰۷GB- نقطه پایان پارتیشن

حال فضای آزاد بر روی دیسک را به‌صورت زیر بررسی کنید:

# parted /dev/sdb print free

در ادامه پارتیشن دیگری (/dev/sdb2) با اندازه ۱۵۴GB ایجاد می‌کنیم:

# parted -a cylinder /dev/sdb mkpart primary 115GB 268GB

سپس نوع فایل‌سیستم‌های هر پارتیشن را تعیین کنید:

# mkfs.ext4 /dev/sdb1

# mkfs.xfs /dev/sdb2

در نهایت، برای مشاهده تمامی دستگاه‌های ذخیره‌سازی متصل به سیستم فرمان زیر را اجرا نمایید:

# parted -l

منبع: tecmint.com


تیر ۱۵ ۱۳۹۶

باز کردن نرم‌افزارها به زبان فارسی در اوبونتو

در توزیع لینوکسی اوبونتو می‌توان نرم‌افزارها را به زبان‌های مختلفی که بر روی سیستم نصب شده‌اند گشود. در این آموزش قصد داریم چگونگی گشودن نرم‌افزارها را به زبان فارسی آموزش دهیم.

اولین چیزی که برای این کار نیاز داریم کد زبان مورد نظر است. برای دستیابی یه کد زبان‌ها می‌بایست ترمینال را گشوده و فرمان زیر را وارد نمایید:

locale -a

نکته: برای باز کردن پنجره ترمینال می‌توانید از کلیدهای ترکیبی Ctrl+Alt+T استفاده کنید.

همانطور که در تصویر مشاهده می‌شود کد زبان فارسی fa_IR می‌باشد.

توجه: همانطور که پیش‌تر نیز ذکر شد برای باز کردن یک برنامه به زبانی خاص می‌بایست از قبل، آن زبان را بر روی سیستم نصب کرده باشید.

قاعده کلی فرمان مربوطه چنین خواهد بود:

LANGUAGE=fa_IR application

بعنوان مثال برای باز کردن برنامه گیمپ به زبان فارسی می‌باید فرمان زیر را اجرا کنید:

LANGUAGE=fa_IR gimp

توجه: بزرگی و کوچکی حروف حتماً می‌بایست رعایت شود. لینوکس به این موضوع خیلی حساس است!

همانطور که در تصویر مشاهده می‌کنید گیمپ به زبان فارسی باز شد.

پر واضح است که اگر برنامه دیگری را می‌خواهید با زبان فارسی باز کنید می‌باید نام برنامه مربوطه را به‌جای واژه gimp در فرمان فوق قرار دهید.

تذکر: متأسفانه با این روش تنها می‌توانید یک بار برنامه را بصورت فارسی باز کنید و با بستن آن برنامه مجدداً به زبان پیشفرض خود باز می‌گردد. برای باز کردن مجدد آن به زبان فارسی می‌باید فرمان را مجدداً اجرا کنید. اما با روشی دیگر می‌توانید برنامه مربوطه را با زبان فارسی برای همیشه باز کنید.

گشودن برنامه به زبان فارسی برای همیشه

برنامه‌ای را که می‌خواهید به زبان فارسی باز کنید در Dash جستجو کرده و آن را بر روی دسکتاپ بکشید.

می‌توانید نام آن را نیز تغییر دهید تا با برنامه اصلی اشتباه گرفته نشود.

سپس بر روی آیکون مربوطه کلیک راست کرده و Properties را برگزینید. در پنجره گشوده شده، در بخش Command عبارت gimp-2.8 %U مشاهده می‌شود.

برای اتمام کار کافی است عبارت زیر را به ابتدای متن نوشته شده در بخش Command بیفزایید:

env LANGUAGE=fa_IR

به‌عنوان مثال در برنامه گیمپ عبارت مربوطه چنین خواهد بود:

env LANGUAGE=fa_IR gimp-2.8 %U

سپس پنجره را ببندید. با این کار بدون اینکه زبان نسخه اصلی برنامه (در این مثال gimp) را تغییر داده باشید، نسخه‌ای به زبان فارسی از برنامه در اختیار خواهید داشت.


تیر ۱۴ ۱۳۹۶

نحوه ایجاد یک درایو بوتیبل USB در اوبونتو

یک درایو بوتیبل USB بهنرین راه برای نصب یا آزمایش لینوکس است. اما اکثر توزیع‌های لینوکس مانند اوبونتو، فایل ایمیج ISO را برای دانلود ارائه می‌دهند. برای تبدیل فایل ISO به یک درایو USB قابل بوت، به یک ابزار شخص ثالث نیاز خواهید داشت.

برای انجام این کار نیاز است ابتدا فایل ISO را دانلود کنید. در ادامه نشان خواهیم داد که چگونه فایل ISO را به یک درایو فلش قابل بوت تبدیل کنید.

ابتدا Dash را گشوده و برنامه Startup Disk Creator را جستجو کنید.

در پنجره باز شده بر روی دکمه Other کلیک کرده و فایل ISO مربوطه را از روی هارد کامپیوتر انتخاب کنید. سپس در قسمت Device بر روی درایو فلش شناخته شده توسط سیستم، کلیک کرده و در نهایت دکمه Make Startup Disk را بفشارید.

بسیاری از توزیع‌های دیگر لینوکس نیز دارای ابزاری مشابه Startup Disk Creator می‌باشند که از طریق آن می‌توانید این کار را انجام دهید.


تیر ۱۳ ۱۳۹۶

جابجا کردن لانچر در اوبونتو ۱۶.۰۴

در این آموزش قصد داریم چگونگی جابجا کردن نوار لانچر را به شما آموزش دهیم. توجه داشته باشید که نوار لانچر می‌تواند در سمت چپ یا پایین صفحه قرار گیرد و امکان قرار دادن آن در بالا یا راست امکان‌پذیر نمی‌باشد.

روش اول: استفاده از خط فرمان
ابتدا ترمینال را باز کنید. برای انجام این کار، بر روی آیکون اوبونتو در گوشه سمت چپ بالای صفحه خود کلیک کرده تا Dash باز شود. سپس Terminal را جستجو کرده و Enter را بفشارید. این کار می‌تواند با استفاده از فشردن کلیدهای ترکیبی Ctrl+Alt+T نیز انجام گیرد.

در مرحله بعدی فرمان زیر را در ترمینال اجرا کنید:

gsettings set com.canonical.Unity.Launcher launcher-position Bottom

توجه: اوبونتو تنظیمات را به خاطر خواهد سپرد، بنابراین این فرمان را دوباره اجرا نکنید.
در نهایت لانچر با Sign in به قسمت پایین صفحه خواهد رفت.
برای بازگرداندن لانچر به سمت چپ کافی است فرمان زیر را اجرا کنید:

gsettings set com.canonical.Unity.Launcher launcher-position Left

روش دوم: استفاده از Unity Tweak Tool
Unity Tweak Tool یک برنامه شخص ثالث است که بوسیله آن می‌توانید تنظیمات دسکتاپ Unity را کنترل کنید.
برای نصب این ابزار، Ubuntu Software را گشوده و عبارت Unity Tweak Tool را جستجو کرده و سپس آن را نصب کنید.

برنامه Unity Tweak Tool را اجرا کرده و بر روی آیکون Launcher کلیک کنید.

در پنجره گشوده شده در قسمت Position بر روی bottom کلیک نمایید. همانطور که مشخص است با استفاده از left می‌توان لانچر را به سمت چپ بازگرداند.

روش سوم: استفاده از Dconf Editor
برای نصب این ابزار  Ubuntu Software را گشوده و عبارت Dconf Editor را جستجو نمایید.

سپس Dconf Editor را اجرا کرده و وارد مسیر زیر شوید:

com > canonical > unity > launcher

روی بخش Value در مقابل launcher-position کلیک کرده و آن را روی Bottom تنظیم نمایید. همچنین قادر خواهید بود این مقدار را به Left برگردانید.

منبع: howtogeek.com


تیر ۱۲ ۱۳۹۶

نحوه اتصال به سرور SSH در لینوکس

یک سرویس SSH اجازه می‌دهد تا شما را به یک کامپیوتر راه دور در حال اجرای SSH Server متصل کند. پروتکل Secure Shell (SSH) اغلب برای اتصالات ترمینال از راه دور استفاده می‌شود و به شما این امکان را می‌دهد که از طریق ترمینال متنی به کامپیوتری از راه دور دسترسی پیدا کنید. SSH می‌تواند برای SSH tunneling و SCP file transfers و سایر موارد استفاده شود.
سیستم‌عامل‌های مبتنی بر یونیکس مانند لینوکس شامل یک فرمان ‌ssh بوده که تقریباً در همه جا یکسان است.
برای اتصال به سرور SSH فرمان زیر را در ترمینال اجرا کنید. به‌جای username نام کاربری خود در سرور ‌SSH و به‌جای ssh.server.com نام هاست و یا آدرس IP سرور SSH را قرار دهید:

ssh username@ssh.server.com

به کمک این فرمان بطور پیشفرض به سرور SSH در پورت ۲۲ متصل خواهید شد.
برای مشخص کردن یک پورت دیگر -p را به انتهای فرمان اضافه نموده و سپس شماره پورت را وارد نمایید:

ssh username@ssh.server.com -p 2222

در ادامه پیغامی را مشاهده خواهید کرد که در اولین اتصال، به جهت تأیید صحت هویت سرور از شما پرسیده می‌شود. اگر اولین بار است که به سرور متصل می‌شوید، می‌توانید ‌yes را برای ادامه کار وارد کنید.

شما به کلمه عبور حساب کاربری متصل به سرور SSH قبل از ادامه کار نیاز خواهید داشت.
در نهایت پنجره را بسته و یا کلمه exit را تایپ کرده سپس کلید Enter را بفشارید تا اتصالات SSH پایان یابد.

برای کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید به صفحه راهنمای SSH از طریق فرمان زیر مراجعه نمایید:

man ssh

منبع: howtogeek.com


تیر ۱۱ ۱۳۹۶

نحوه چک کردن آدرس IP در لینوکس

مهم نیست از چه لینوکسی بهره می‌برید. در این آموزش سعی داریم روش‌هایی را برای بدست آوردن آدرس IP داخلی ارائه کنیم.

روش اول: استفاده از رابط اوبونتو

ابتدا بر روی آیکون شبکه در منطقه بالایی صفحه (notification area) کلیک راست نمایید. در اکثر مواقع این آیکون بثورت دو فلش بالا و پایین در نزدیکی تاریخ و زمان قرار دارد.

نکته: اگر آیکون شبکه شما نمایش داده نمی‌شود، می‌توانید آن را با کلیک راست بر روی notification area و انتخاب Add to Panel و سپس Network Manager اضافه نمایید.

نکته: اگر آیکون شبکه شما هنوز نمایش داده نمی‌شود به System > Administration > Network Tools رفته و دستگاه شبکه خود را (معمولاً Ethernet Interface eth0) انتخاب کنید. شماره ده رقمی که نمایش داده می‌شود، آدرس IP شماست.

پس از کلیک راست کردن بر روی آیکون شبکه نیز می‌توانید بر روی connection information کلیک نمایید. در پنجره گشوده شده می‌بایست به اطلاعات اتصال شبکه خود، از جمله آدرس IP دست یابید.

روش دوم: استفاده از خط فرمان

ابتدا ترمینال را باز کنید. برای انجام این کار می‌توانید عبارت terminal را در لیست برنامه‌های خود جستجو کنید. همچنین با استفاده از کلیدهای ترکیبی Ctrl+Alt+T نیز می‌توانید ترمینال را بگشایید.

سپس فرمان زیر را وارد کنید:

ip addr show

در ادامه می‌بایست اطلاعات مربوط به اتصالات شبکه نمایان شوند. آدرس IP هر دستگاه پس از عبارت inet ذکر شده است.

نکته: اگر مطمئن نیستید دستگاهی که دنبال آن هستید کدام است به احتمال زیاد eth0 اولین اترنت شناخته شده می‌باشد. برای نمایش اطلاعات eth0 فرمان زیر را وارد نمایید:

ip addr show eth0

روش سوم: استفاده از فرمانی دیگر

ابتدا ترمینال را گشوده و فرمان زیر را وارد نمایید:

/sbin/ifconfig

با این فرمان می‌بایست یک بلوک بزرگ از اطلاعات شبکه ارائه شود.

نکته: اگر پیغام خطایی مبنی بر کمبود دسترسی‌های مدیریتی خود دارید فرمان زیر را وارد کنید:

sudo /sbin/ifconfig

نکته: اگر از سولاریس یا برخی دیگر از یونیکس‌ها بهره می‌برید ممکن است برای نشان دادن اطلاعات بیش از یک دستگاه از فرمان زیر استفاده کنید:

/sbin/ifconfig -a

آدرس IP هر دستگاه پس از عبارت inet addr قرار دارد.

نکته: اگر مطمئن نیستید که دستگاهی که بدنبال آن هستید کدام است، به احتمال زیاد eth0 اولین دستگاه اترنت شناخته شده می‌باشد. برای دیدن اطلاعات آن کافی است فرمان زیر را بکار بگیرید:

/sbin/ifconfig eth0

روش چهارم: باز هم فرمانی دیگر

ترمینال را گشوده و فرمان زیر را وارد نمایید:

hostname -I

اگر دارای یک رابط کاربری فعال باشید، یک آدرس IP منفرد را بدون هیچ متن اضافی خواهید دید.

منبع: wikihow.com