اعتیاد و رابطه ان با شخصیت

اعتیاد و شخصیت:

الکادر[۱] و همکاران (۲۰۰۹) طی پژوهش خود با مطالعه روی ۱۸۳ نفر از اعضای مرکز اعتیاد و بهداشت روان به این نتیجه رسیدند که افرادی که دلپذیرترند و از روان رنجورخویی کمتری رنج می برند نسبت به دیگر معتادان در درمان با متادون موفق ترند.

بوتلندر[۲] و سویکا[۳] (۲۰۰۵) با بررسی تاثیر ابعاد مختلف شخصیت در موفقیت افراد در ترک الکل با مطالعه ۱۰۳ نفر معتاد به الکل و بررسی ۶ و ۱۲ ماهه به این نتیجه رسیدند که معتادین که در ترک موفق بودند روان نژندی پائین تر و مسئولیت پذیری بیشتری داشتند.

بال (۲۰۰۲) نیز نشان داد که معتادین به مواد مخدر نسبت به افراد عادی روان رنجورخوتر هستند و از توافق پذیری و گشودگی کمتری بهره دارند.

در یک مطالعه دیگر فیشر و الیاس (۱۹۹۸) عود به عنوان برآیند عوامل سخصیتی را مورد بررسی قرار دادند و در پیگیری یکساله مشخص شد که عود کنندگان در پرسشنامه NEO  در حوزه عصبیت صاحب نمرات بالا و در حوزه وجدانی بودن دارای نمرات پائینی هستند این دو صفت در رشد و نگهداری و عود مصرف مواد تاثیر به سزایی دارد.

کوایرک و مک کرومیک(۱۹۹۸) در مطالعه ای بر روی جمعیتی بالغ بر ۳۵۰۰ سوء استفاده مواد در خصوص مؤلفه های شخصیتی و برخی متغیرهای دیگر از جمله شیوه های مقابله یافتند که سوء استفاده کنندگان مواد به طور معناداری نمرات بیشتری در مقیاس عصبیت و نمرات کمتری در مقیاس های وجدانی بودن و توافق نسبت به گروه بهنجار در آزمون NEO- PIR بدست آوردند.

پاتالانو (۱۹۹۸) با مطالعه ویژگی های شخصیتی افراد وابسته به هروئین در مقایسه با افراد عادی به این نتیجه رسید که معتادان به هروئین از روان رنجورخویی بیشتر رنج می برند.

نارایان و همکاران (۱۹۹۷) با مقایسه ویژگی های شخصیتی بیماران مبتلا به سوء مصرف مواد و افراد غیر بیمار دادند که دو گروه تفاوت های معناداری در عوامل شخصیتی خود دارند، به نحوی که افراد غیر بیمار برونگراتر و غیرتکانشی تر هستند و از روان رنجورخویی کمتری برخوردارند.

ووکوف و همکاران (۱۹۹۵) پژوهشی بر روی ۸۰ نفر از معتادین به مواد مخدر که از نظر سنی در دامنه (۴۰ – ۱۴) قرار داشتند انجام دادند نتیجه پژوهش نشان داد که معتادین به مواد مخدر در سه بعد اصلی شخصیت آسیب گریزی، نوخواهی، وابسته به پاداش بودن  به صورت معناداری نمرات بالا تری نسبت به گروه کنترل بدست آوردند همچنین در این پژوهش معتادین به مواد مخدر در ویژگیهای شخصیتی دیگر مانند تکانشی بودن، کمرویی و خجالتی بودن در  مقابل بیگانگان و وابسته بودن به صورت معناداری نسبت به گروه مقایسه نمرات بالاتری کسب نمودند(به نقل از جعفری، ۱۳۸۲).

رزنتال و همکارانش (۱۹۹۰) در یک بررسی بر روی حدود ۳۰۰ نفر از سوء استفاده کنندگان مواد بستری شده با استفاده از پرسشنامه آیزنک به این نتیجه رسیدند که معتادین به طور معناداری  درونگرا تر و عصبی تر از گروه نرمال بودند. در تحقیقی دیگر که توسط مان و همکارانش بر روی ۴۰ نفر سوء استفاده مواد با پرسشنامه NEO_FFI انجام شد به این نتیجه رسیدند که معتادان در عصبیت و برونگرایی نمرات بیشتری نسبت به گروه بهنجار کسب کرده بودند (به نقل از جعفری، ۱۳۸۲).

کرمر و کامرون در کتاب راهنمایی وابستگی دارویی در تبیین اعتیاد یادآوری می کند که اعتیاد ممکن است نمودار پریشانی و نابسامانی منش باشد. معتاد خواستار ارضا بی درنگ برخی از نیازهای خویشتن است اگرچه پسایندهای ناگواری در برداشته باشد. رابطه بین شخصیت و اعتیاد رابطه ای متقابل است یعنی فرد به علت وضع خاص شخصیتی، نیازها، شکست ها، ناتوانی در برخورد با مسائل و ناکامیهای زندگی، عدم ثبات عاطفی و از همه مهمتر وابستگی هیجانی به اعتیاد روی می آورد. و اعتیاد نیز به نوبه ی خود موجب می شود که شخص انسجام روانی و هیجانی خود را از دست بدهد. بدین ترتیب بین اعتیاد و شخصیت دور باطلی ایجاد می شود که از بین بردن آن از یک سو مستلزم تغییر شرایط درونی یعنی ایجاد آسیب ناپذیری در برابر مشکلات و ناملایمات زندگی است (برژره ۱۹۸۶، ترجمه گرگانی ۱۳۶۸).

در مجموع می توان گفت که ارتباط بین ویژگیهای روانشناختی شامل اعتماد به نفس ضعیف، اعتماد ناکافی به قدرت کنترل فردی، درجه زیادی از نارضایتی و بدبینی، نیاز شدید به کسب تایید اجتماعی، تطابق اجتماعی اندک، اضطراب قابل توجه، خود اعمالی ضعیف، تکانشی بودن، انگیزه سرکشی و تمرد، عدم پذیرش مسئولیت و نقش پذیری ضعیف در اجتماع که با رفتار مصرف مواد در ارتباط می باشند، باعث شده در ابتدا احتمال وجود یک طبقه ی تشخیصی به عنوان شخصیت معتاد مطرح گردد. اما آشکار است که اطلاعات موجود  پشتوانه ای برای وجود تابلوی تشخیص خاصی که همه مصرف کنندگان مواد مخدر را در می گیرد فراهم نمی کند چرا که این علایم را نمی توان به طور منحصر به فرد در افراد معتاد یافت و افراد غیر معتاد هم ممکن است نمونه این ویژگیها  را ظاهر سازند (میلمن و همکاران ۱۹۸۳، به نقل از بید برگ نیا، ۱۳۷۷).

ژان برژه (ترجمه گرگانی۱۳۶۸) پس از بررسی ساختارشناسی و تفکری معتادان نتیجه می گیرد که اولا هیچگونه ساختار روانی عمیق و ثابتی که مختص رفتار معتادانه باشد وجود ندارد، ثانیا، رفتار معتادانه هرگز طبیعت خاص ساختار زیربنایی افراد را تغییر نمی دهد بلکه فقط نوعی عملکرد ثانوی در ساختار عمیق روانی بوجود می آورد. سوم آنکه وابستگی به مواد مخدر  فقط در اثر اگاهانه و آشکار بوجود نمی آید بلکه در ضمیر ناخودآگاه ، تلاشی برای دفاع و تنظیم اقتصاد روانی در مقابل ضعف ها و نارسایی هایی است که در ساختار اصلی بروز کرده است وی بر اساس نتیجه گیری سه گانه فوق وجود شخصیت مشترک میان معتادان را نفی می کند اما توصیه می کند که برای یافتن انواع منظم تر آرایش شخصیتی  که مستقل از ساختارهای زیر بنائی شخصیت است به جستجو  بپردازیم . به طور کلی خصوصیاتی نظیر عزت نفس پایین تر، گرایش به خودکشی ، درگیری با منبع قدرت، برون ریزی، پرخاشگری، احساس اضطراب و بیقراری در گروه هروئینی ها وسیع تر از گروه گواه بود بدون آنکه الگوی متحد الشکل و یگانه ای وجود داشته باشند.

گوسوپ و همکاران (۱۹۸۳) نیز با مقایسه ویژگی های شخصیت افراد وابسته به مواد با افراد عادی دریافتند که معتادین در بعد روان رنجور خویی نمرات بالاتر و در بعد برونگرایی نمرات پائین تری داشتند.

در ایران نیز چندین مطالعه به مقایسه ویژگی های شخصیتی افراد معتاد و سالم پرداخته اند.

همایونی (۲۰۱۱) نیز با مطالعه ۲۱۸ نفر (۱۰۹ فرد معتاد و ۱۰۹ فرد غیرمعتاد) نقش صفات شخصیت و باورهای دینی را در گرایش به اعتیاد مورد بررسی قرار داد. نتایج این پژوهش نشان داد که معتادین در ابعاد روان رنجور خویی و باز بودن نسبت به تجربه نمرات بالاتر و در ابعاد برونگرایی، توافق و مسئولیت پذیری نمرات پائین تری داشتند.

شمالی و همکاران (۲۰۱۱) در پژوهشی با عنوان بررسی مقایسه ای پنج عامل شخصیت در معتادان تحت درمان با متادون و افراد نرمال با مقایسه ۱۰۲ نفر در سه گروه (معتادین موفق و ناموفق در درمان با متادون و افراد سالم) به این نتیجه رسید که معتادانی که در درمان با متادون موفق بودند از روان رنجورخویی کمتری رنج می بردند و افراد غیرمعتاد نسبت به معتادین از مطلوبیت و مسئولیت پذیری بیشتری برخوردار بودند.

اصغری و همکاران (۱۳۸۹) نیز طی پژوهش خود با عنوان ابعاد شخصیتی اثرگذار در عود سوء مصرف مواد در وابستگان به مواد افیونی تحت درمان نگهدارنده با متادون به این نتیجه دست یافت که بیمارانی که عود داشتند در مقایسه با گروه غیر عود از خود جهت دهی و همکاری پائین تر و نوجویی بالاتری برخوردار بودند.

عبدالهی ثانی و همکاران (۱۳۸۹) با بررسی ارتباط بین ویژگی های شخصیتی و عود بیماری اعتیاد در مراجعه کنندگان به کلینیک تخصصی ترک اعتیاد آتیه نو کرج نشان دادند که در زمینه ویژگی های افسردگی و پارانوئید رابطه معنی داری بین دوگروه وجود دارد و این دو ویژگی در گروه عود کننده بیشتر است. به طور کلی ارتباطی بین ویژگی های شخصیتی و عود بیماری اعتیاد دیده نشد.

علیلو و همکاران (۱۳۸۸) طی پژوهشی با عنوان مقایسه ویژگی های شخصیت افراد HIV مثبت معتاد با گروه سالم به این نتیجه رسیدند که افراد معتاد در هر پنج عامل بزرگ شخصیت با افراد سالم متفاوت بودند. افراد سالم برون گراتر، با وجدان تر، دارای ثبات عاطفی بیشتر و سازگاری بهتری بودند و معتادین در بعد روان نژندی نمرات بالاتری را کسب نموده بودند.

در تحقیقی که توسط سهند و همکاران (۱۳۸۸) انجام گرفت مشخص شد که طرح واره های ناسازگار اولیه در موفق و ناموفق بودن ترک مواد افیونی موثر است. همچنین طبق یافته های تحقیق فخرایی (۱۳۸۸) که با عنوان مقایسه ویژگیهای شخصیتی و هیجان خواهی در افراد معتاد و عادی صورت گرفت ، معلوم شد که نمرات معتادان در هیجان خواهی و نوروزگرایی بالا و  در عامل گشودگی در برابر تجربه، وجدان گرایی پایین تر بودند. جدیدی و بهاری (۱۳۸۷) نیز با مقایسه ویژگی های شخصیتی افراد وابسته به مواد مخدر و افراد وابسته به اینترنت به این نتیجه رسیدند که بین ویژگی های شخصیتی افراد وابسته به مواد مخدر و افراد وابسته به اینترنت تفاوت معنی داری وجود ندارد.

زرگر و همکاران (۱۳۸۷) نیز با بررسی رابطه بین ویژگی های شخصیت با آمادگی اعتیاد به مواد مخدر به این نتیجه رسیدند که بین ویژگی های شخصیت با آمادگی اعتیاد به مواد مخدر کارکنان رابطه معناداری وجود دارد.

در مطالعه دیگری توسط کتابی (۱۳۸۷) که به بررسی نیمرخ شخصیتی ۱۰۰ معتادان پرداخته بود یافته ها نشان داد که معتادان به مواد مخدر در ابعاد نوجویی( تازگی طلبی) روان نژند گرایی و روان پریشی نمراتی بالاتر از افراد عادی بدست آوردند .

رضوانفرد و همکاران (۱۳۸۶) طی پژوهشی تحت عنوان رابطه ویژگی های شخصیتی و تکانشگری با میزان وابستگی نیکوتین در افراد سیگاری به این نتیجه رسیدند که افراد وابسته به نیکوتین در مقایسه با افراد عادی در ابعاد نوجویی، تجربه جویی، فقدان خودراهبردی، تکانشگری و رفتارهای کنترل نشده تفاوت معنی داری دارند.

کاظمی و قربانی (۱۳۸۶) مقایسه ویژگی های شخصیتی بیماران مبتلا به سوء مصرف مواد و افراد غیر بیمار بر اساس مدل ۵ عاملی نشان دادند که دو گروه تفاوت های معناداری در عوامل شخصیتی خود دارند، به نحوی که افراد غیر بیمار برونگراتر، انعطاف پذیر، دلپذیرتر، با وجدان تر و کمتر روان آزرده تر از افراد بیمار هستند. همچنین افراد بیمار، مضطرب تر، شتاب زده تر، آسیب پذیرتر بوده و دارای انعطاف پذیری تخیل، زیباپسندی، احساسات، عقاید و … کمتری هستند.

سپهرمنش و همکاران در سال ۱۳۸۵ طی پژوهشی به عنوان بررسی ویژگیهای شخصیتی معتادان تزریقی زندان کاشان به این نتیجه رسیدند که مقیاس بالینی شخصیت ضداجتماعی و افسردگی در میان معتادان تزریقی از فراوانی بیشتری نسبت به سایر مقیاس ها برخوردار می باشد. با توجه به این که تعداد بیشتری از افراد گروه مورد مطا لعه، مجرد و زیر ۳۰ سال سن داشتند. در نتیجه این گروه آسیب پذیرتر می باشند همچنین تحصیلات پایین در این گروه میتواند به عنوان یک عامل پیشگویی کننده جهت ویژگیهای شخصیتی نابهنجار محسوب گردد.

نتایج پژوهش هدایتی (۱۳۸۴) نشان داد که معتادان عود نیافته به لحاظ شخصیتی برون گراتر، با وجدان تر، دارای ثبات عاطفی بیشتر و سازگاری بهتری با جمع هستند و افراد معتاد ناموفق در ترک به لحاظ شخصیتی افرادی، فاقد ویژگیهای شخصیتی ذکر شده هستند و یا ویژگیهای مذکور را به میزان کمتری دارا می باشند.

بید برگ نیا (۱۳۷۷) نیز در بررسی در خصوص ویژگی های شخصیتی معتادین که از آزمون ۱۶ عاملی شخصیت کتل استفاده نموده بودند به داین نتیجه رسید که نمرات معتادین به مواد مخدر در عامل هایی که صفات و ویژگی هایی مانند: ادواری خویی، خلق استوار، اطاعت  و تسلیم، واقع گرایی، استقلال فکری، دارا بودن اعتماد به نفس را بدست می دهند نسبت به افراد عادی در دامنه پایین تری قرار داشته است در حالیکه در عاملهایی که مبین ویژگیهایی مانند، حساسیت هیجانی، سلطه یا استیلا، گسیخته خویی، و بی اعتمادی توام با اضطراب بالا باشند نمرات معتادین نسبت به افراد عادی در دامنه بالاتری قرار داشته است.

در پژوهشی که خدیوی (۱۳۷۶) در ارتباط با بررسی ویژگیهای شخصیتی و باورهای غیر منطقی معتادین به مواد مخدر و افراد غیر معتاد به عمل آورد، مدعی شده است که در ویژگیهایی مانند، احساس عدم ارزشمندی، از خود راضی بودن، احساس خود کم بینی، عدم کنترل بر حوادث محیطی و این احساس که وقایع و تجارب گذشته سرنوشت انسان  را رقم می زنند، بین معتادین و افراد غیر معتاد تفاوت معناداری وجود دارند.

تقریبا در تمام نوشته های مربوط به اعتیاد از ویژگیهای شخصیت به عنوان عاملی  برای کشیده شدن به سمت اعتیاد ذکر شده است. مثلا کولب می نویسد عده کثیری از معتادان افرادی هستند که دارای نارسایی ها و ناپختگی های شخصیتی بوده و از طریق برخورد و ایجاد رابطه وابستگی با افراد معتاد دیگر به این راه سوق داده می شوند(هژیر۱۳۷۶).

نتایج مطالعه دکتر ولی الله اخوت در بیمارستان روزبه (۱۳۵۴) حاکی از آن است که معتادان از نظر عاطفی، نابالغ، عصیانگر، بی قراری و دارای احساس خصومت و دچار عدم رشد اجتماعی، منزوی، افسرده، دچار احساس بی کفایتی و تمایلات سایکوپاتیک  می باشند.

[۱] Elkader

[۲] Bottlender

[۳] Soyka


دیدگاهی بنویسید