انواع اضطراب و افسردگی از دیدگاه روانشناختی

۵ انواع اضطراب

در اضطراب نیز تفاوت­های فردی وجود دارد برخی از افراد فقط در بعضی از مواقع مضطرب­اند در حالی­که بعضی دیگر در اکثر اوقات در حال اضطراب هستند. این نوع مشاهدات روان­شناسان را بر آن داشته است که بین دو نوع اضطراب تفاوت قائل بشوند:

  • اضطراب موقعیتی[۱]
  • اضطراب خصیصه­ای[۲]

۲-۲-۵-۱ اضطراب موقعیتی:

حالت A یک عکس­العمل هیجانی موقتی یا لحظه­ای است از این رو گاهی اضطراب موقعیتی حالت A نامیده می­شود که به­عنوان یک وضعیت ناپایدار و زود­گذر تعریف شده است که هم از نظر شدت و هم از نظر نوسان در زمان­های مختلف متفاوت است (رأس، به نقل از جمالنصر،۱۳۷۳،ص۸۰).

۲-۲-۵-۲ اضطراب خصیصه­ای­:

اضطراب خصیصه­ای گاهی صفت یا ویژگی A نامیده می­شود که به­عنوان خصوصیات دیر پای فرد خوانده می­شود. همانند سایر صفات این ویژگی هم از فردی به فرد دیگر متفاوت است بعضی از افراد دارای اضطراب خصیصه­ای در سطح پائین و بعضی دیگر دارای اضطراب خصیصه­ای در سطح بالا هستند کسانی که دارای اضطراب خصیصه­ای در سطح بالا هستند اغلب اوقات در حالت اضطراب به سر می­برند این قبیل افراد آمادگی دریافت تهدید از طریق و موقعیت­هایی مختلف که اغلب بی­ضرر بوده را دارند و بدین وضعیت­ها به­صورت اضطراب موقعیتی واکنش نشان می­دهند (پورافکاری،۱۳۷۵،ص۳۴).

۲-۲-۶ انواع افسردگی

۲-۲-۶-۱ افسردگی در نوجوانی

افسردگی در نوجوانان به لحاظ ویژگی سنین و تحولات بدنی روانی آنان فراوان دیده می­شود و هنگام وجود محرومیت یا ناکامی نوجوان عقب­نشینی می­کند و منفعلانه به شرایط واکنش نشان می­دهد چنین واکنشی علائم افسردگی را در خود دارد و به نوجوان کمک می­کند تا خشکی روحی خود را با فراز از مشکلات تخفیف دهد (رأس،به نقل از جمالنصر، ۱۳۷۳، ص۴۷).

۲-۲-۶-۲ افسردگی پنهان[۳]

اصطلاحی است که از سال ۱۹۵۰ به بعد عمومیت یافت. این نوع افسردگی ممکن است در لباس هر نوع شکایت جسمی که نسبت به درمان­های مناسب مقاوم بوده است، ظاهر شود چنین شکایات جسمی معمولاً با درمان­های ضد افسردگی مثل آنتی دپرسیون­های سه حلقه­ای یا الکتروشوک بهبود می­یابد. (پورافکاری،۱۳۶۴، ص۶۱).

 

 

 

 

۲-۲-۶-۳ افسردگی اتکائی[۴]

سندرمی است که در بچه ها در نیمه دوم یک­سالگی به دنبال محرومیت از توجه مادر یا کسی که نقش مادری داشته باشد ظاهر می­گردد. چنین طفلی ابتدا با خشم و اعتراض و اضطراب به غیبت مادر واکنش نشان می­دهد. (پورافکاری،۱۳۶۴، ص۶۱).

۲-۲-۶-۴ افسردگی رجعتی[۵]

خطر افسردگی با بالا رفتن سن افزایش می­یابد و از ۴۰ سالگی بالا شایع­تر است. افسردگی رجعتی با آشفتگی بی­قراری شدید مشخص است احتمال اقدام به خودکشی پس از خطرات جدی این نوع افسردگی است. سندرم آشیانه خالی اصطلاحی است که گاهی به این نوع افسردگی اطلاق می­شود (پورافکاری،۱۳۶۴، ص۶۱).

۲-۲-۶-۵ افسردگی پس از زایمان

بروز علائم افسردگی شدید چند روز پس از زایمان عارضه نادری است. بی­علاقگی بی­تفاوتی نسبت به نوزاد، از جمله علائم اضطراب­انگیز این نوع است و بیمار توهمات و هذیان­هایی که اکثراً مربوط به نوزادان می­گردد پیدا می­کند (پورافکاری،۱۳۶۴، ص۶۲).

۲-۲-۶-۶ افسردگی نوروتیک[۶]

تغییرات خلق به ­دنبال و یا در پاسخ به رویدادهای محیطی فراوان بروز می­کند به خواب رفتن به دشواری صورت می­گیرد. احتمالاً این افسردگی به­نظر می­رسد بیشتر ناشی از تشدید گرایش­ها و ویژگی­های شخصیت نوروتیک فرد باشد که با اضطراب و تنش­های فراوان نیز همراه است (پورافکاری، ۱۳۶۴، ص۶۲).

 

 

۲-۲-۶-۷ افسردگی عضوی[۷]

یکی از عوارض اختلالات مغزی است با وجود این در بعضی موارد ادامه حالت افسردگی را نیز بعد از بهبود عوارض جهانی مشاهده می­کنیم. ویژگی بارز و سیمای بالینی در این افسردگی حالت غم و اندوه کلی، عدم وجود تمرکز کاهش علائق، عدم وجود خود­انگیختگی در تکلم، اضطراب و زودرنجی می­باشد (پورافکاری،۱۳۶۴،ص۲۱).

۲-۲-۶-۸ افسردگی علاقی[۸]

که بعد از مسمومیت­ها و عفونت­ها و یا بیماری­ها و خستگی­های جسمی بروز می­کند زودرنجی خستگی بی­خوابی، سردرد، حالت غم و اندوه در شخص ایجاد می­شود (شاملو،۱۳۶۸،ص۹۲).

۲-۲-۶-۹ افسردگی ناشی از موفقیت[۹]

که گاهی پس از نیل به هدف و تحقق خواست­های شخص بروز می­کند نیز به­عنوان یکی از افسردگی های واکنشی شناخته شده است (پورافکاری،۱۳۶۴،ص۶۳).

۲-۲-۶-۱۰ افسردگی ناشی از مصرف دارو[۱۰]

داروهای معینی که به منظور درمان بیماری­های دیگر تجویز می­گردند در افراد مستعد می­تواند موجب افسردگی شود (پورافکاری،۱۳۶۴، ص۶۲).

۲-۲-۶-۱۱ افسردگی در نتیجه پیری

در این افراد مغز به­تدریج کارآیی خود را از دست می­دهد شخص ممکن است از این موضوع آگاه و در نتیجه، دچار افسردگی شود (احمدی،۱۳۷۸، ص۲۹).

 

۲-۲-۶-۱۲ افسرگی فصلی[۱۱]

کسانی که تنها در فصل زمستان افسرده می­شوند. زنان بیش از مردان به این اختلال دچار می­شوند توصیف­های آنان درباره سستی افراطی روحیه پائین و خواب آلودگی زیاد در اثنای زمستان، اغلب به عنوان غمگینی­های اغراق­آمیز زمستانی مورد توجه واقع شده است (آزاد، ۱۳۷۲، ص۱۰۱).

از دیدگاه دکتر فرومن زرنتال[۱۲] در سال ۱۹۸۰ از طریق سازمان بهداشت جهانی تبیین خاصی را ارائه داده است که در خلال ساعات تاریکی نحوه کاجی (اپی منیر) که دارای ساختار بسیار کوچکی در پایین مغز است، هورمون­های ملاتونین ترشح می­کند که با خواب آلودگی و سستی و بی­حالی در ارتباط است و نور مانع ترشح این هورمون می­شود در افراد بهنجار این تعادل حفظ می­شود و برای درمان توصیه به بیمار که در معرض نور قرار گیرد چند جلسه نور درمانی بهبود می­یابند. (آزاد،۱۳۷۲، ص۱۰۱).

۲-۲-۶-۱۳ افسردگی در دانشجویان

افسردگی در بین این گروه بسیار شایع است در حدود ۷۸% از دانشجویان دانشگاه از بعضی نشانه های مرض افسردگی رنج می­برند ۴۶% از دانشجویان تا آن اندازه دچار افسردگی شدید هستند که به بعضی کمک­های مناسب تخصصی نیازمندند (شکوهی، ۱۳۸۶، ص ۵۱).

۲-۲-۶-۱۴ افسردگی در زنان

همه آنچه که در این یادداشت خواهید خواند چیزی نیست جز شرح کلی از دسته­ای از زنان که از افسردگی رنج برده و در دل خود از لحظه­های تلخ و طویل و کشنده افسردگی در رنج­اند و نیز هشداری برای آنان که افسرده نیستند اما افسردگی – این سرماخوردگی دردناک روان­پزشکی – در کمین آن­هاست. با این که به کرات پیرامون افسردگی گفته­ایم و نوشته­ایم و شنیده­ایم ولی این بار می خواهیم نگاه دقیق­تری به آن بیندازیم. آمارها نشان می دهد که حدود ۷۵ درصد موارد بستری در بیمارستان­های روانی را انواع افسردگی­ها تشکیل می­دهند و به دلایلی افسردگی در زنان دو برابر مردان است. عوامل زیستی و وراثتی، شخصیت فرد و عوامل محیطی در بروز افسردگی دخیل هستند و شیوه زندگی، شرایط بیولوژیک و عوامل خاصی مانند تولیدمثل، هورمون های ژنتیک، بارداری، زایمان و یائسگی در افسردگی تأثیر دارند (یوسف زاده،۱۳۹۰،ص۳۰).

زنان به علت حساسیت های بالا، زودرنج بودن، عاطفه شدید و توجه زیاد به جزئیات ، بیشتر در معرض احساسات و هیجانات منفی و بالاخره افسردگی هستند. همچنین از دیگر عواملی که زنان را به سمت افسردگی سوق می دهد، می توان به استرس و فشارهایی که در بیرون از محیط خانه تحمل می کنند، اشاره کرد. زیرا امروزه به علت هماهنگ نبودن وظایف همسری با وظایف مادری از یک سو و اشتغال زنان از سوی دیگر، فشار روحی مضاعفی به آن­ها وارد می شود. استرس های ناشی از عوامل محیطی، مشکلات اجتماعی و خانوادگی، تعصبات خاص فرهنگی و نبود شرایط تفریحی مناسب را از دیگر عوامل تشدید کننده افسردگی زنان و حتی مردان می­توان برشمرد (مهریان،۱۳۸۵، ص۶۴).  افسردگی­های فصلی نیز گاهی به صورت غمگینی، ناامیدی و در خود فرورفتگی گروهی از زنان را به خود مبتلا می­کند. به طور کلی درست است که زنان دو برابر مردان مبتلا به افسردگی می­گردند اما این افسردگی به شکل واحدی ایجاد نمی­گردد و به انحاء مختلف و علل گوناگون می تواند در یک زن ظهور پیدا کند برای مثال:

افسردگی پس از زایمان یکی از رایج­ترین احساس­هایی است که اغلب زنان بعد از تولد نوزاد در خود حس می­کنند. اختلالات افسردگی، نوسانات خلقی و هیجان­های مکرر و استرس­آور این دوران کاملاً طبیعی و عادی و البته موقت است. هر چند برای برخی از زنان علایم قدری پایدارتر، جدی­تر و طولانی­تر است، اما معمولاً بین ۶ – ۳ هفته بعد از زایمان به تدریج کاهش می­یابد و به ندرت طولانی مدت (برای مثال یک سال) می­شود.  سندرم پیش از قاعدگی و یا همان افسردگی ناشی از پریودهای ماهیانه نیز یکی دیگر از افسردگی­های رایج در بین زنان است که معمولاً در بین روزهای ۱۰- ۷ پریود به طور کوتاه مدت ظاهر می­شود. علت اصلی این نوسان خلقی ترشح هورمون­های زنانه است که موجب برهم خوردن تعادل خلق و خوی آن­ها می­شود (ارشادی،۱۳۸۴، ص۵۶).

این سندرم در ۷ – ۵ درصد زنان مشاهده می­شود و دارای علایم بسیار گوناگونی است. در برخی به صورت بی­حوصلگی، خلق پایین و گرفتگی و در برخی دیگر همراه با دردهای جسمانی (مثل سردردهای شدید میگرنی) گزارش می­شود. افسردگی­های فصلی نیز گاهی به صورت غمگینی، ناامیدی و در خود فرورفتگی گروهی از زنان را به خود مبتلا می­کند. اختلال افسردگی دو قطبی نیز یکی دیگر از انواع اختلالات افسردگی است که علایمی از شیدایی – افسردگی حاد در طول دوره­ای مشخص دارد. زمانی که فردی در چرخه افسردگی به سر می­برد، تمامی علایم خلق پایین (مثل کمبود اشتها، بی­خوابی، احساس درماندگی و عدم لذت) را دارد و زمانی که در چرخه شیدایی به سر می­برد، تمامی علایم شیدایی را (مثل پرحرفی، هجوم افکار، افزایش توان جسمی، فعالیت زیاد و پرانرژی بودن) از خود نشان می­دهد. در هر حال افسردگی به هر دلیلی که در یک زن یا دختر ایجاد می­شود دارای تأثیراتی در بعد خانواده و اجتماع خواهد بود (یوسف زاده،۱۳۹۰،ص۳۰).

پژوهش­گران بر این باورند که تغییرات هورمونی و بیوشیمیایی مغز در بدن برخی زنان در فصل زمستان موجب بروز اختلال افسردگی در آنان می­شود که به­تدریج نیز با پایان فصل زمستان و آغاز فصل بهار از بین می­رود. این افراد بیش از سایرین در معرض ابتلا به افسردگی بالینی هستند.  باید توجه داشت که یک زن افسرده نمی تواند فعالیت های زندگی خود را به­خوبی انجام دهد و با فرزندان و همسر خود ارتباط مناسب داشته باشد. از طرفی فرزندان نیز تحت تأثیر این حالات روحی مادر، تفکر منفی پیدا می کنند و نظام فکری آن­ها مبتنی بر بدبینی رشد می یابد و این امر بر فعالیت­های مدرسه­ای، رفتار و بازی با همسالان تأثیر منفی بر جای خواهد گذاشت. ضمن آن­که منشاء بسیاری از اختلافات خانوادگی و جدایی ها به افسردگی زنان و دختران بر­می گردد (ارشادی،۱۳۸۴،ص۵۵).

افسردگی ابعاد بسیار گسترده ای دارد و در طرز تفکر افراد به جهات مختلف اثر می گذارد. ممکن است بسیاری از رفتارها از فرد سر بزند اما احساس نکنیم که ناشی از افسردگی است، چه بسیار دختران افسرده­ای که از خانه و مدرسه فرار می کنند یا دست به اعمال خلاف شئون اجتماع، خشونت، قتل و خودکشی می زنند. در این زمینه مطالعات نشان داده که پدر، همسر و به­طور کلی افرادی که نقش جنس مخالف را در زندگی افراد دارند، در ایجاد افسردگی مؤثر هستند و ازدواج­ها و زندگی های تحمیلی و ظلم به زنان در محیط خانواده نیز زنان را افسرده خواهد کرد. استرس های ناشی از عوامل محیطی، مشکلات اجتماعی و خانوادگی، تعصبات خاص فرهنگی و نبود شرایط تفریحی مناسب را از دیگر عوامل تشدید­کننده افسردگی زنان و حتی مردان می­توان برشمرد. ناهماهنگی بین ارزش های اجتماعی و ارزش های حرفه ای زنان شاغل می تواند عامل دیگری در تشدید افسردگی آن­ها باشد. همچنین بی اعتنایی به ارزش های اخلاقی در خانواده در افزایش ابتلای زنان به افسردگی موثر است چرا که اگر در محیط خانواده آرامش، صمیمیت و تفاهم بیشتری بین زن و مرد باشد و به ارزش های اخلاقی بی اعتنایی نشود، میزان ابتلا به افسردگی کاهش می­یابد. افسردگی زنان را نباید نادیده گرفت، چرا که فرزند سالم از خانواده سالم زاییده می شود و با توجه به اینکه زنان نیمی از جمعیت جامعه را تشکیل می دهند و بدون آن­ها نهاد خانواده در معرض آسیب قرار می گیرد، پس توجه به سلامتی آنان مقوله مهمی است که باید به آن توجه شود (اناری،۱۳۸۳،ص۲۵).

[۱] Locality anxiety

[۲] Atribute anxiety

[۳] hidden depression

[۴] reinsurance depression

[۵] regression Depression

[۶] neurotic depression

[۷] depression member

[۸] Interest depression

[۹] Successful depression

[۱۰] Drug depression

[۱۱] Season anxiety

[۱۲] Frouman Zerental


دیدگاهی بنویسید